Dịch Covid-19 đã tạm thời ổn định, một số lễ hội miền Đông đang dần được tổ chức trở lại và người Sán Chỉ ở miền Đông lại được cùng nhau hát Soóng cọ. Nhưng trước đó, khi có dịch bệnh, để tránh tụ tập đông người, bà con đã có nhiều cách để bảo tồn lối hát giao duyên của mình.
Bà con Sán Chỉ xã Đại Dực (Tiên Yên) hát Soóng cọ giao lưu với bà con các huyện thị khác qua zalo.
Hát Soóng cọ thường phải có đông người cùng hát mới vui. Vì đây là lối hát giao duyên, một bên nam bên nữ hát đối nhau gần giống như người Kinh hát quan họ. Nhiều người đã thành đôi từ các buổi hát giao duyên này. Dù không có lễ hội, nhưng vào mùa xuân, người Sán Chỉ vẫn hát Soóng cọ với nhau, bên bìa rừng hay khu ruộng cạn… Thế nhưng thời điểm sau tết Nguyên đán năm nay, hoạt động này cũng hạn chế để phòng dịch.
Tuy nhiên, các buổi hát Soóng cọ mùa phòng dịch vẫn được duy trì, thậm chí còn diễn ra hàng ngày vào buổi tối, trong khi mọi người vẫn ngồi yên trong ngôi nhà của mình. Có khi con số lên đến hàng trăm người cùng hát giao duyên ngay cả trong những ngày dịch căng thẳng và trong những ngày thực hiện trạng thái bình thường mới.
Ngày nay, công nghệ thông tin đã rất phát triển, ở các xã vùng sâu, vùng xa người dân đều có thể tự sắm cho mình chiếc điện thoại thông minh. Ngay cả người cao tuổi, nhiều người cũng sử dụng điện thoại thông minh thành thạo như người trẻ tuổi và thế là họ lập thành những nhóm qua zalo kết bạn, rồi hát với nhau.
Già làng Lỷ A Sáng, ở xã Đại Dực (Tiên Yên) được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân dân gian Việt Nam” năm 2014 vì đã có công thực hành truyền dạy nghi lễ cầu mùa, cầu an dân tộc Sán Chỉ. Ông Sáng cũng là người có rất nhiều công bảo tồn tiếng hát người Sán Chỉ qua mạng điện thoại thông minh.
Trước đây, có thời hát Soóng cọ tưởng như bị mai một, thì ông Sáng cũng rất tích cực tìm cách bảo tồn nó. Ông đã thành lập một tổ văn hóa dân gian gồm 9 người ở xã Đại Dực. Các thành viên của Tổ Văn hóa dân gian này được ông Sáng truyền dạy chữ viết, các điệu múa đặc trưng của dân tộc, nghệ thuật điều hành, thực hành lễ cầu mùa của người Sán Chỉ và hát Soóng cọ. Đội Văn hóa của ông đã đi biểu diễn văn nghệ trong các lễ hội văn hóa của xã và sang giao lưu với cả các xã bạn, họ còn tham gia cả trong Lễ hội Carnaval của tỉnh. Cứ ở đâu mời là Đội Văn hóa dân gian đều nhiệt tình đến đó.
Hát Soóng cọ tại Lễ hội Văn hóa - Thể thao dân tộc Sán Chỉ xã Đại Dực (Tiên Yên) năm 2020.
Năm nay, trong tình hình dịch bệnh, nhưng vào mùa xuân sau dịp sau tết Nguyên đán, có rất đông người ở miền Đông có nhu cầu hát Soóng cọ. Ông Sáng cùng một số thành viên đứng ra lập 2 nhóm zalo với gần 200 người tham gia. Họ là người Sán Chỉ và có cả người Dao sống rải rác ở các xã của các huyện Tiên Yên, Bình Liêu, Hải Hà, Đầm Hà. Buổi tối, những người trong nhóm cùng mở điện thoại qua hệ thống gọi zalo hiện hình rồi họ hát với nhau.
Theo ông Sáng có rất nhiều người Dao cũng rất thích hát Soóng cọ. Trước đây, ở Đại Dực cũng có nhiều người Dao sinh sống. Bà con các dân tộc thường giao lưu với nhau và nhiều người nói được ngôn ngữ của nhau. Trong các lễ hội của người Sán Chỉ cũng có rất nhiều người Dao tham gia. Bản thân ông Lỷ A Sáng là người Sán Chỉ, nhưng ông cũng nói thành thạo tiếng Dao. Hiện ông Sáng đang sở hữu gần 600 bài hát Soóng cọ sưu tập từ nhiều thế hệ và trong đó có nhiều bài do ông sáng tác. Ông Sáng cũng đã dịch một số bài Soóng cọ ra tiếng Dao rồi truyền tải qua zalo cho bà con người Dao cùng hát.
Vậy là để phòng chống dịch bệnh, nhiều lễ hội của bà con dân tộc thiểu số ở miền Đông bị hoãn và hạn chế tụ tập đông người. Thế nhưng họ vẫn có các giải pháp để cùng hát cho nhau nghe, để cùng bảo tồn các làn điệu Soóng cọ của mình.