Trong những năm vừa qua, công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, nhất là vùng đồng bào các dân tộc thiểu số trên địa tỉnh Quảng Ninh đã đạt những kết quả vô cùng tích cực. Trong kết quả ấy có vai trò quan trọng của những người cao tuổi - kho tàng tri thức quý giá.
Khoảng 20 năm trở lại đây, từ các chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách của Nhà nước, sự quan tâm của tỉnh dành cho văn hóa, công tác bảo tồn, gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đã được triển khai đồng bộ. Với sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, đặc biệt là vai trò của người dân, các di tích đã được bảo tồn, tôn tạo tương xứng với giá trị. Nhiều lễ hội văn hóa làng, đình, chùa, tục lệ, dân ca, trò chơi dân gian, nghề thủ công truyền thống, tri thức dân gian được phục hồi, bảo tồn, trao truyền cho thế hệ trẻ. Tất cả đều có vai trò quan trọng của những người cao tuổi ở địa phương.
Khoảng năm 2007, Lễ hội đình Lục Nà (xã Lục Hồn) được phục dựng sau 50 năm gián đoạn với các tục rước thần, tế lễ, đều là trên cơ sở lời kể, trí nhớ của người già trong bản. Tương tự, Lễ hội Xuống đồng (phường Phong Cốc), lễ Đại Phan (đặc khu Vân Đồn)... cũng được phục dựng bởi những điều kiện căn bản như thế. Tiêu biểu như lễ cấp sắc của người Dao ở Bằng Cả gắn với tên tuổi ông Lý Văn Út, Đặng Văn Thương, bà Trương Thị Quý là những nghệ nhân, người có uy tín ở địa phương. Hát đúm ở Hà Nam gắn với các nghệ nhân Ngô Văn Nhuận, Phạm Thanh Quyết - những người đã và đang miệt mài truyền dạy vốn văn hóa cổ truyền của cha ông cho lớp trẻ. Hát múa cửa đình Đầm Hà gắn với nghệ nhân Đặng Thị Tự. Nhắc đến hát then và bảo tồn cây đàn tính ở các xã Bình Liêu, Lục Hồn là nhớ tới những đóng góp của các nghệ nhân Nông Thị Sin, Hoàng Thị Viên, Lương Thiêm Phú. Ông Lê Đức Chắn (phường Phong Cốc) nổi tiếng nắm giữ những tri thức dân gian về nghề đóng thuyền vỏ gỗ buồm cánh dơi chạy ngược nước, ngược gió độc đáo.
Buổi sinh hoạt của CLB hát Then - đàn tính phường Bình Khê. Ảnh đơn vị cung cấp
Đặc biệt, trên địa bàn các xã, phường có rất nhiều các câu lạc bộ văn hóa dân gian hoạt động sôi nổi, hiệu quả. Không ai khác, chính những người cao tuổi là hạt nhân của các câu lạc bộ này. Nhiều người như Nghệ sĩ Nhân dân Thanh Chắc sau khi nghỉ hưu đã miệt mài đi truyền dạy hát chèo cho các lớp, các câu lạc bộ mà đối tượng chủ yếu là người trẻ. Ông Lê Văn Út, cựu chiến binh, nghệ nhân dân gian ở Yên Đức bao năm qua nhiệt tình gây dựng nên câu lạc bộ hát chèo, tập hợp những người cùng chung niềm yêu thích, trân trọng bộ môn nghệ thuật truyền thống để phát triển phong trào và truyền dạy cho lớp trẻ. Ông Nguyễn Quang Vinh, một cựu chiến binh khác cũng bỏ bao công sức và tâm huyết nghiên cứu về các giá trị văn hóa dân gian của các dân tộc ở Quảng Ninh, xây dựng nên Hội Văn nghệ dân gian tỉnh Quảng Ninh do ông làm Chủ tịch (do sức khỏe nên ông mới xin nghỉ). Thông qua các hoạt động thiết thực, các câu lạc bộ, hội văn hóa dân gian đã góp phần đắc lực trong công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, đồng thời, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần trong cộng đồng.
"Khôn đâu đến trẻ, khỏe đâu đến già" là câu thành ngữ cha ông ta muốn nói đến những người cao tuổi chính là người có nhiều tích lũy kiến thức, tri thức và vốn sống phong phú. Trong lĩnh vực bảo tồn, gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc những người cao tuổi, nghệ nhân không chỉ là người bảo vệ văn hóa, mà còn là “nguồn tư liệu sống” - nền tảng để tạo dựng sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, thu hút du khách và góp phần phát triển kinh tế địa phương. Họ đồng thời là tấm gương sáng trong gia đình, cộng đồng xã hội để con cháu noi theo, là người trao truyền những tri thức, các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của cha ông cho các thế hệ trẻ kế thừa, phát huy.