Nhiều du khách yêu thích văn hóa thường có nhu cầu thấy tận mắt và trải nghiệm tìm hiểu những điều chưa biết về di sản then Tày khi đến với Quảng Ninh.
Hát then dưới mái đình Lục Nà, xã Lục Hồn.
Khách du lịch thích tìm hiểu văn hoá tâm linh có thể sẽ được quan sát việc thực hành các nghi lễ, như lẩu then và cấp sắc... Khi được cải biên, sân khấu hoá, giá trị giải trí của hát then là làm cho du khách thấy sức hấp dẫn và sự lan tỏa của văn hoá truyền thống trong đời sống cộng đồng.
PGS.TS. Nguyễn Thị Yên, nguyên Trưởng Phòng Tín ngưỡng lễ hội, Viện Nghiên cứu văn hóa, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, bảo tồn văn hóa, tín ngưỡng Việt Nam, cho biết: Chúng ta cũng cần bảo tồn trong môi trường cộng đồng. Khi đó, người dân tự nguyện tổ chức các nghi lễ diễn xướng then. Chúng ta có thể phục dựng những ngôi làng người Tày cổ, một căn nhà làm then chung, một lầu then chung mang tính cổ sơ trong một bản làng của người Tày. Các nhóm có nhu cầu có thể đến đó để làm then luân phiên nhau. Đồng thời, cũng cần sáng tác mới, biên tập dàn dựng các chương trình hát then văn nghệ để phục vụ lễ hội và phát triển du lịch cộng đồng.
Âm nhạc trong hát then, đàn tính có nhiều nét đặc sắc cần được khai thác. PGS.TS. Vương Toàn, nguyên Phó Viện trưởng Viện Thông tin khoa học xã hội Việt Nam, cho rằng, cần phải phát huy giá trị âm nhạc của các làn điệu then dễ đi vào lòng người, một số trích đoạn then đã được mang lên sân khấu để đáp ứng đời sống văn hóa tinh thần của đông đảo công chúng ở các hội thi, hội diễn, liên hoan. Như thế, khai thác việc thực hành then phục vụ du lịch là một trong những định hướng góp phần bảo tồn và phổ biến các giá trị văn hóa tâm linh của tập quán xã hội và tín ngưỡng này, đáp ứng nhu cầu hiểu biết về văn hóa tộc người của du khách trong đời sống hiện đại.
Biểu diễn hát then, đàn tính đi liền với nhiều vũ đạo riêng có phục vụ du khách dự Ngày hội Văn hoá dân tộc Tày xã Kỳ Thượng.
Âm nhạc trong hát then thu hút du khách ở những nét đặc thù. Đối với hát then của người Tày Quảng Ninh lại càng đặc thù hơn nữa khi tính tẩu chỉ có 2 dây và âm điệu của hát then mang tính trầm. Những nét riêng này không gây cho du khách sự nhàm chán nếu đã thưởng thức hát then ở nơi khác. Vì vậy, câu chuyện phát triển du lịch gắn với bản sắc văn hóa dân tộc vùng miền tạo nên sự hấp dẫn độc đáo, về cả hình thức và nội dung diễn xướng của hát then.
Không chỉ biểu diễn trong cộng đồng tại chỗ, hát then của người Tày Quảng Ninh đã hiện diện trong nhiều liên hoan văn nghệ quần chúng của tỉnh, của khu vực, các hội diễn toàn quốc ở các thành phố lớn và thậm chí là đã vươn ra thế giới. Năm 2017, một nhóm nghệ nhân hát then đã được Viện Văn hóa Thế giới Paris mời tham gia chương trình “Lễ hội Âm nhạc thế giới” tổ chức tại thủ đô nước Pháp. Tháng 10/2024, nhóm nghệ nhân đến từ Bình Liêu tiếp tục cùng một số nghệ nhân hát Then tiêu biểu của các tỉnh khu vực Đông Bắc được Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Pháp mời tham gia trình diễn nghệ thuật hát then tại 2 thành phố Nice và Paris (Pháp). Như thế, khai thác giá trị nghệ thuật của các tiết mục then phục vụ du lịch hẳn sẽ là một trong những định hướng góp phần bảo tồn và phổ biến các giá trị văn hóa nghệ thuật tiêu biểu của địa phương, đáp ứng nhu cầu hiểu biết và giao lưu văn hóa tộc người của du khách.
Nghệ nhân Tô Đình Hiệu trình diễn bài hát then "Con đường Bình Liêu" tại thủ đô Paris, nước Pháp. Ảnh do Trung tâm Cung ứng dịch vụ xã Bình Liêu cung cấp.
Một điểm rất đáng mừng là thời gian gần đây các nghệ nhân như: Ngô Đức Nguyên, Lương Thiêm Phú, Hoàng Thị Viên, Đặng Văn Sàu, Hà Thị Ngọc đã đưa vào ca từ cải biên then mới nhiều nội dung diễn đạt về Bình Liêu. Đó là những câu chuyện hấp dẫn được sáng tác mới gắn với những địa danh nổi tiếng, phong cảnh quê hương, sản vật địa phương lại được thể hiện song ngữ cả bằng tiếng phổ thông nên rất gần gũi với du khách. Như vậy, khách du lịch không chỉ theo dõi các lễ nghi cầu cúng khác nhau mà còn được xem trình diễn những sáng tác mới có tính giải trí.
Cũng về hình thức diễn đạt, để du khách nước ngoài dễ tiếp cận nội dung cần phải dịch lời bài hát ra ngôn ngữ phổ biến, nhất là tiếng nói của đa số trong mỗi đoàn du khách. Một điều còn thiếu hiện nay ở Quảng Ninh chưa có soạn giả người Tày có thể sáng tác song hoặc đa ngữ hay chuyển dịch ngôn ngữ (sang tiếng Anh, tiếng Trung chẳng hạn) để thu hút người nghe. Khi chưa có điều kiện chuyển ngữ, những nhà tổ chức show diễn có hát then sẽ có những bài giới thiệu bằng ngoại ngữ vắn tắt giúp tăng sức hấp dẫn du khách đến với sản phẩm du lịch văn hoá độc đáo này.
Biểu diễn hát then phục vụ du khách tham quan cột mốc 1297.
Trong khi cần động viên các nghệ nhân, các soạn giả tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm, sáng tác trong một chặng đường dài hơi thì tại nhiều xã ở khu vực miền Đông của tỉnh đã có những cách làm sáng tạo, đưa hát then, đàn tính vào lễ hội và du lịch. Nhiều địa phương đã thu hút du khách bằng đa dạng hóa sản phẩm du lịch, như kết hợp hát then, đàn tính trong du lịch tâm linh với du lịch văn hóa sinh thái. Một số địa phương đã phối hợp khai thác giá trị văn hóa của các di sản khác cũng là nghệ thuật trình diễn dân gian, kết hợp với lễ hội lồng tồng, hội hoa sở, hội mùa vàng, lễ hội trà hoa vàng, ngày hội văn hoá Tày...