Với người Việt Nam, bao đời nay mùa xuân là mùa lễ hội. Mùa xuân là sự tổng hòa nhiều giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, là dịp để người dân hướng đến nguồn cội, cố kết cộng đồng, gìn giữ và phát huy những phong tục, giá trị văn hóa đặc sắc. Lễ hội đầu xuân chính là một nét đẹp của văn hóa truyền thống đặc sắc ấy.
Từ bao đời nay, lễ hội luôn giữ vai trò như sợi dây gắn kết cộng đồng, tạo dựng không gian văn hóa lễ nghi sang trọng, linh thiêng, phần hội thì tươi vui, rộn ràng. Lễ hội trở thành nơi mọi người dân trở về với cội nguồn dân tộc, tưởng nhớ công ơn người đi trước, cầu mong những điều tốt lành.
Theo thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cả nước hiện có gần 8.000 lễ hội, trong đó hơn 7.000 lễ hội truyền thống. Các lễ hội diễn ra cả năm, nhưng tập trung nhiều vào dịp đầu xuân. Những hoạt động tín ngưỡng, văn hóa, nghệ thuật đặc sắc, cùng trò chơi dân gian truyền thống trong lễ hội đã giúp gìn giữ và phát huy các giá trị di sản văn hóa, đồng thời tạo điểm nhấn hấp dẫn, thu hút du khách thập phương mỗi dịp đầu xuân.
Chùa Đồng luôn là đích đến của du khách thập phương khi hành hương đến Yên Tử.
Hòa chung dòng chảy văn hóa của dân tộc, nhiều lễ hội truyền thống, như hội đình, hội chùa, hội làng ở Quảng Ninh cũng diễn ra vào dịp đầu xuân. Tiêu biểu như Lễ hội Tiên công (mùng 7 tháng Giêng), Lễ hội Yên Tử (mùng 10 tháng Giêng), Lễ hội đình Lục Nà (16 tháng Giêng), Lễ hội làng Đồn Sơn (rằm tháng Giêng), Lễ hội đền Cửa Ông (mùng 1 tháng 2 âm lịch)… Mỗi lễ hội mang những bản sắc riêng. Lễ hội Yên Tử là một lễ hội chùa, nhưng quy mô và tính chất thì đã vượt ra ngoài khuôn khổ. Phật tử và du khách du xuân Yên Tử không chỉ tìm về chốn thiền, ngắm cảnh, mà còn là để hiểu hơn về một vị vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông gắn liền với sự ra đời của thiền phái Trúc Lâm. Khai hội mùng 10 tháng Giêng, Lễ hội Yên Tử diễn ra xuyên suốt 3 tháng mùa xuân và là lễ hội dài nhất năm của Quảng Ninh.
Lễ hội Tiên công là một lễ hội “rước người” - nơi con cháu báo hiếu, tri ân công đức của ông bà, tổ tiên đã có công quai đê, lấn biển lập làng, tạo nên một vùng đảo Hà Nam trù phú như ngày nay. Trong khi đó, Lễ hội đình Lục Nà không chỉ để tưởng nhớ Đức ông Hoàng Cần - Thành hoàng làng có công đánh giặc giữ nước, mà còn là nơi hội tụ sắc màu văn hóa của các dân tộc Dao, Tày, Sán Chỉ nơi biên cương. Chịu ảnh hưởng bởi nền văn minh lúa nước, Lễ hội đình Làng Dạ ngoài phần lễ còn có nghi thức cuốc hố, tra hạt, với mong ước một năm mới mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu.
Những năm qua, tại các địa phương trên địa bàn Quảng Ninh, cùng với những di tích được bảo tồn, tôn tạo, nhiều lễ hội đã được tỉnh và các địa phương quan tâm phục hồi, trong đó chú trọng phục hồi các giá trị văn hóa truyền thống. Nhờ đó, lễ hội xuân không chỉ đơn thuần là dịp để người dân vui chơi đầu năm, mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Các lễ hội truyền thống đều không thể thiếu phần lễ mang đậm nét văn hóa của người dân nhằm cầu cho đất trời hòa hợp, mùa màng tốt tươi, cộng đồng đoàn kết, phát triển. Phần hội, nhiều tục xưa đã được quan tâm bảo tồn, như cờ người, tổ tôm điếm, bịt mắt bắt vịt, kéo co, đẩy gậy, đi cà kheo, đánh quay...
Đến lễ hội không chỉ thể hiện niềm tin, ước vọng về một năm mới với cuộc sống thịnh vượng, an khang, mà mọi người còn có dịp giao lưu, tham gia vào các hoạt động văn nghệ, thể thao. Mỗi lễ hội là một nét đẹp văn hóa, giống như một sợi dây kết nối cộng đồng, là nơi mỗi người đến để thưởng thức niềm vui xuân, tưởng nhớ và kính trọng cha ông, tri ân các bậc tiền nhân và thấm nhuần việc bảo tồn nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc, tiếp thêm năng lượng tích cực.