Du lịch thể thao đang nổi lên như một xu hướng toàn cầu, trở thành công cụ hiệu quả để các điểm đến nâng cao sức cạnh tranh, định vị thương hiệu. Với lợi thế về tài nguyên thiên nhiên, hạ tầng và thương hiệu du lịch, Quảng Ninh đang từng bước khai thác du lịch thể thao như một hướng đi mới nhằm thu hút VĐV và du khách quốc tế.
Từ phong trào, đến sức hút quốc tế
Những năm gần đây, du lịch thể thao tại Quảng Ninh có bước phát triển rõ nét cả về quy mô sự kiện, lẫn mức độ lan tỏa. Nhiều giải đấu thể thao được tổ chức thường niên hoặc định kỳ đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của cộng đồng yêu thể thao trong và ngoài nước, góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch.
Cung đường bao biển Trần Quốc Nghiễn là điểm đến của nhiều giải marathon thu hút đông đảo VĐV, du khách quốc tế.
Trong 2-3 năm gần đây, Quảng Ninh ghi dấu ấn rõ nét trên bản đồ du lịch thể thao với nhiều giải đấu quy mô lớn, có mức độ quốc tế hóa ngày càng cao. Có thể kể đến những giải chạy bộ, chạy địa hình trail, đua xe đạp, thể thao biển… thu hút đáng kể lượng VĐV, du khách quốc tế.
Tiêu biểu, Giải Marathon quốc tế di sản vịnh Hạ Long năm 2024 thu hút hơn 13.500 VĐV, trong đó có khoảng 1.300 VĐV quốc tế đến từ 55 quốc gia; giải năm 2025 thu hút 14.000 VĐV, trong đó có hơn 3.000 VĐV quốc tế đến từ gần 60 quốc gia và vùng lãnh thổ, thuộc nhóm giải marathon có tỷ lệ VĐV nước ngoài cao nhất cả nước. Cùng với đó, các giải: Aqua Warriors Hạ Long, Aqua Warriors Vân Đồn và VnExpress Marathon Amazing Hạ Long quy tụ cả vạn VĐV mỗi mùa, ngày càng có sự tham gia của nhiều VĐV và cộng đồng người nước ngoài.
Theo các chuyên gia, các giải thể thao đã hình thành dòng khách quốc tế đi theo sự kiện, với xu hướng lưu trú 3-5 ngày và mức chi tiêu cao khi được kết nối tốt với tour, combo nghỉ dưỡng - tham quan - trải nghiệm. Thực tế này khẳng định, các giải thể thao đang trở thành thỏi “nam châm” thu hút VĐV, du khách quốc tế, góp phần nâng tầm du lịch Quảng Ninh.
Thực tế ghi nhận, tại các giải chạy lớn tổ chức ở Quảng Ninh trong những năm gần đây, số VĐV quốc tế và VĐV đến từ các địa phương khác chiếm khoảng 10-15%, có giải lên tới hàng trăm VĐV nước ngoài. Đi cùng VĐV là người thân, bạn bè, các nhóm cổ động viên, tạo ra dòng khách lưu trú và chi tiêu đáng kể cho dịch vụ lưu trú, ăn uống, vận chuyển, tham quan.
VĐV người Ấn Độ hào hứng tham gia giải Ultra Trail Yên Tử 2025.
Bên cạnh các môn thể thao phổ biến, Quảng Ninh đang mở rộng sang du lịch thể thao mạo hiểm nhờ lợi thế địa hình đa dạng gồm biển, đảo, trung du và miền núi. Không gian biển vịnh Hạ Long - Bái Tử Long thuận lợi cho tổ chức hoạt động thuyền buồm, kayak, SUP quanh năm; khu vực Cô Tô, Thanh Lân có tiềm năng phát triển lặn biển chất lượng cao. Trên cạn, hệ thống trail tại nhiều địa phương nằm ở khu vực vùng núi phía Bắc đáp ứng nhiều cấp độ VĐV, từng bước hình thành các cung đường trải nghiệm đặc trưng của du lịch thể thao Quảng Ninh.
Song hành với tài nguyên thiên nhiên, hạ tầng giao thông đồng bộ gồm cao tốc, sân bay và cảng tàu khách quốc tế giúp Quảng Ninh thuận lợi tiếp cận thị trường khách trong nước và quốc tế, tạo điều kiện tổ chức các sự kiện thể thao quy mô lớn. Du lịch thể thao qua đó góp phần làm mới hình ảnh điểm đến, bổ trợ hiệu quả cho thương hiệu du lịch di sản của tỉnh.
Tháo gỡ những "điểm nghẽn" để tăng sức hút
Không chỉ là “sân chơi” của VĐV chuyên nghiệp, các sự kiện thể thao còn trở thành sản phẩm du lịch trọn gói. Nhiều du khách quốc tế lựa chọn đến Quảng Ninh không chỉ để thi đấu, mà còn kết hợp tham quan di sản, nghỉ dưỡng, trải nghiệm văn hóa địa phương. Đây chính là xu hướng “race-cation” (thi đấu kết hợp nghỉ dưỡng) đang phổ biến trên thế giới. Thực tiễn này cho thấy, nếu được tổ chức bài bản, du lịch thể thao hoàn toàn có thể trở thành mũi nhọn bổ trợ cho các dòng sản phẩm truyền thống của Quảng Ninh.
Số VĐV quốc tế tham gia các giải thể thao đang dần tăng, tuy nhiên còn chưa tương xứng với tiềm năng, sức hút của các giải đấu.
Tuy nhiên, theo đánh giá của lãnh đạo Sở VH-TT&DL, so với tiềm năng và kỳ vọng, du lịch thể thao của tỉnh vẫn đang ở giai đoạn “khởi động”. Số lượng sự kiện mang tầm khu vực và quốc tế chưa nhiều; tỷ lệ VĐV, du khách quốc tế còn khiêm tốn; chuỗi sản phẩm và dịch vụ đi kèm chưa đủ mạnh để giữ chân khách dài ngày.
Đây là những vấn đề cần được tháo gỡ nếu Quảng Ninh muốn nâng tầm du lịch thể thao trên bản đồ quốc tế. Thực tế cho thấy, các hoạt động hiện vẫn mang tính sự kiện đơn lẻ, thiếu những chuỗi sản phẩm thường niên có thương hiệu. Nhiều giải đấu chưa được đầu tư dài hạn, liên kết còn lỏng lẻo với dịch vụ lưu trú, ẩm thực, tham quan, khiến giá trị gia tăng từ du lịch thể thao chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng.
Bên cạnh đó, cơ chế, chính sách phát triển du lịch thể thao, nhất là du lịch thể thao mạo hiểm còn thiếu đồng bộ. Thủ tục hành chính và phối hợp liên ngành trong tổ chức sự kiện chưa thực sự thông thoáng, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai của doanh nghiệp. Một số loại hình thể thao mạo hiểm mới ở giai đoạn thử nghiệm, chưa có khung quản lý rủi ro theo tiêu chuẩn, khiến việc đầu tư còn dè dặt.
PGS.TS Phạm Hồng Long, Chủ tịch Hội đồng Khoa học Khoa Du lịch học (Trường Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng du lịch thể thao mạo hiểm là sự kết hợp giữa hoạt động thể chất, môi trường tự nhiên và trải nghiệm văn hóa, trong đó yếu tố rủi ro phải được kiểm soát chặt chẽ. Theo đó, quản lý an toàn và tính bền vững là 2 trụ cột cốt lõi, muốn phát triển cần chuyển từ tư duy cấp phép sang quản lý rủi ro theo tiêu chuẩn.
Yên Tử là điểm đến đang dần được các runner quan tâm trong những giải marathon, trail gần đây.
Thực tế, Quảng Ninh có nền tảng thuận lợi để phát triển du lịch thể thao mạo hiểm, song cần truyền tải rõ định hướng và có cơ chế cụ thể để doanh nghiệp triển khai sản phẩm trên hiện trạng du lịch sẵn có. Việc ưu tiên các sản phẩm mạo hiểm cấp độ nhẹ, giải thể thao ngắn ngày, sau đó từng bước nâng cấp là hướng đi phù hợp, bảo đảm an toàn và tích lũy kinh nghiệm.
Một bất cập khác là việc chưa coi không gian và cung đường thể thao là tài sản chiến lược của điểm đến. PGS.TS Nguyễn Trí, Tổng Giám đốc Công ty Đức Hương Anh, đơn vị sở hữu giải chạy Halong Bay Heritage Marathon, cho rằng: Chính quyền địa phương cần có chương trình, quyết sách hỗ trợ cho các giải thể thao. Đó là nền tảng để tạo nét đặc trưng riêng cho du lịch thể thao.
Theo ông Trí, để các giải marathon và sự kiện thể thao vươn ra thị trường quốc tế, cần sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền với những ưu tiên thiết thực như hỗ trợ thủ tục visa, vận chuyển và dịch vụ cho VĐV quốc tế. Đồng thời, nhà tổ chức phải tập trung nguồn lực nâng cao chất lượng giải, đầu tư hạ tầng, đẩy mạnh quảng bá và xây dựng cộng đồng người chơi bền vững.
Ở góc độ doanh nghiệp lữ hành, lãnh đạo Vietravel Chi nhánh Quảng Ninh chia sẻ, các giải đấu cần được kết nối thành chuỗi sản phẩm trọn gói, kết hợp vận động với dịch vụ di chuyển - lưu trú - nghỉ dưỡng, đồng thời lồng ghép tham quan danh thắng, trải nghiệm ẩm thực và khám phá văn hóa địa phương…
Kết nối các tour tuyến, sự tham gia, hưởng ứng, ủng hộ của cộng đồng, chính quyền cũng là yếu tố quan trọng thúc đẩy du lịch thể thao.
Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng cộng đồng địa phương giữ vai trò then chốt trong việc tạo sức hút bền vững cho du lịch thể thao. Bên cạnh chất lượng tổ chức, thái độ chào đón của chính quyền và người dân là yếu tố quan trọng, đòi hỏi tăng cường tuyên truyền để cộng đồng nhận thức rõ lợi ích kinh tế - xã hội mà các sự kiện thể thao mang lại.
Về giải pháp tổng thể, các chuyên gia cho rằng Quảng Ninh cần sớm xây dựng chiến lược phát triển du lịch thể thao với tầm nhìn dài hạn, xác định rõ các nhóm sản phẩm mũi nhọn như chạy bộ - trail, xe đạp, thể thao biển, thể thao mạo hiểm. Trên cơ sở đó, tổ chức các chuỗi sự kiện thường niên có thương hiệu, gắn với đặc trưng thiên nhiên, văn hóa địa phương; đồng thời chuẩn bị nguồn nhân lực chuyên biệt, nâng cao năng lực tổ chức và quản trị rủi ro.