Trong bối cảnh du lịch phát triển mạnh, Quảng Ninh đang đứng trước cơ hội tái định vị giá trị điểm đến thông qua hệ thống di sản phong phú cùng bản sắc văn hóa độc đáo. Đây chính là nền tảng cốt lõi, tạo động lực nội sinh để du lịch Quảng Ninh nâng tầm trải nghiệm, gia tăng sức cạnh tranh và bứt tốc trong giai đoạn phát triển mới. Đồng thời, hiện thực hóa mục tiêu “Phát triển nền văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh, gắn với xây dựng và phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, kinh tế đêm, kinh tế đô thị” đã được Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh xác định là một trong 3 khâu đột phá trong Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025-2030.
Các chương trình nghệ thuật với quy mô hoành tráng đã tạo nên hướng đi mới cho ngành công nghiệp văn hóa Quảng Ninh.
Động lực từ kinh tế di sản
Quảng Ninh là địa phương duy nhất tại Việt Nam sở hữu Kỳ quan Vịnh Hạ Long 3 lần được UNESCO ghi danh Di sản thiên nhiên thế giới. Mới đây, Khu di tích danh thắng Yên Tử nằm trong Quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới. Cùng với đó, tỉnh có hơn 600 di tích, trong đó 8 di tích quốc gia đặc biệt, 56 di tích quốc gia, 101 di tích cấp tỉnh, gần 400 di sản văn hóa phi vật thể, tạo thành một kho tư liệu hiếm có cho sáng tạo và phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch đa dạng.
Thực tế, bản sắc Quảng Ninh không chỉ là câu chuyện di sản, mà là sự hòa quyện giữa thiên nhiên, văn hóa, con người, đời sống lao động, trong đó con người dám nghĩ, dám làm, năng động chính là "hạt nhân" dẫn dắt. Vì vậy, di sản ở Quảng Ninh không chỉ tồn tại như những “điểm đến tĩnh”, mà được định hướng dài hạn để trở thành không gian trải nghiệm sống động, nơi du khách không chỉ ngắm nhìn mà còn tham gia, cảm nhận và đối thoại với lịch sử, văn hóa bản địa.
Từ quan điểm ấy, Quảng Ninh đã định hình phát triển kinh tế di sản phải dựa trên tư duy tổng thể, trong đó công nghiệp văn hóa, truyền thông số và lợi ích của cộng đồng - doanh nghiệp là ba trụ cột không thể tách rời. Di sản chỉ thực sự trở thành nguồn lực khi được “kích hoạt” bằng những mô hình sáng tạo, bằng công nghệ và những sản phẩm có giá trị gia tăng.
Các đoàn khách tham quan, chiêm bái tại Khu di tích, danh thắng Yên Tử.
Những năm gần đây, tỉnh Quảng Ninh chủ động chuyển từ cách tiếp cận bảo tồn thuần túy sang khai thác di sản có trách nhiệm, lấy trải nghiệm của du khách và lợi ích của người dân làm trung tâm. Tỉnh đã dành nguồn lực và huy động mạnh mẽ nguồn xã hội hóa để đầu tư hạ tầng, quy hoạch và hạ tầng số cho các không gian di sản, như: Yên Tử, Bạch Đằng, Vịnh Hạ Long; phát triển các sản phẩm văn hóa - du lịch mới gắn với âm nhạc, ánh sáng, công nghệ trình diễn, tái hiện lịch sử, đưa di sản vào đời sống đương đại. Đồng thời, thu hút doanh nghiệp tham gia sáng tạo sản phẩm, từ du lịch tâm linh, du lịch trải nghiệm đến các chuỗi sự kiện văn hóa quy mô lớn. Các sản phẩm du lịch gắn với di sản đã tạo động lực đưa ngành Du lịch bứt phá, đón trên 21 triệu lượt khách năm 2025, trong đó có 4,7 triệu lượt khách quốc tế.
Ngành Văn hóa - Thể thao và Du lịch cũng sẵn sàng đầy đủ nguồn lực và tổ chức bộ máy để triển khai các mục tiêu của nhiệm kỳ mới. Cuối tháng 10/2025, tỉnh Quảng Ninh là địa phương đầu tiên trong nước đã hoàn thành sắp xếp các đơn vị sự nghiệp ngành. Việc sắp xếp giúp tối ưu hóa nguồn nhân lực và cơ sở vật chất, đồng thời gắn liền với việc đổi mới cơ chế quản lý, phát huy tính chủ động của các đơn vị trong phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản và kinh tế thể thao. Qua đó, hướng đến mục tiêu xây dựng nền quản trị hiện đại, năng động, hiệu quả, phù hợp xu hướng phát triển kinh tế văn hóa của thời kỳ mới.
Tỉnh Quảng Ninh xác định kinh tế di sản không phải là một phân ngành nhỏ lẻ, mà là một cấu phần trọng yếu trong cơ cấu kinh tế dịch vụ - du lịch của địa phương. Theo ông Nguyễn Việt Dũng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, ngành Du lịch tiếp tục hoàn thiện các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào sản phẩm sáng tạo liên quan đến di sản. Trong đó, chuẩn hóa các mô hình khai thác di sản theo hướng văn minh - có trách nhiệm, mở rộng các mô hình hợp tác công - tư, tạo khung pháp lý rõ ràng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư và sáng tạo sản phẩm gắn với di sản, nhất là các mô hình ứng dụng công nghệ, công nghiệp văn hóa và kinh tế đêm.
Tỉnh tiếp tục phát triển hạ tầng sự kiện tại các không gian văn hóa, xây dựng “hệ sinh thái sáng tạo” trong lĩnh vực văn hóa - du lịch. Điều này bao gồm hạ tầng dữ liệu số, không gian sáng tạo, trung tâm tổ chức sự kiện, chuỗi sản phẩm bốn mùa, cùng với chính sách ưu tiên cho các doanh nghiệp. Song song với đó, nâng cao mức độ tham gia của cộng đồng địa phương thông qua đào tạo, truyền thông, phát triển sinh kế từ di sản, để người dân thực sự trở thành chủ thể của quá trình bảo tồn và khai thác. Khi người dân có lợi ích trực tiếp, họ tiếp tục là lực lượng bảo vệ di sản bền vững và hiệu quả nhất. Mục tiêu là biến di sản thành động lực phát triển mới của Quảng Ninh, tạo giá trị kinh tế bền vững và đồng thời giữ gìn được bản sắc văn hóa của vùng đất.
Hướng đi riêng cho ngành công nghiệp văn hóa
Với lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên du lịch, ghi dấu từ hơn 600 di tích, danh thắng văn hóa lịch sử suốt từ dải đất Móng Cái biên giới đến vùng đất Đông Triều hay các di sản được UNESCO ghi danh, tỉnh Quảng Ninh sớm phát triển du lịch dịch vụ, đặc biệt là du lịch gắn với phát triển các hoạt động về văn hóa, thể thao. Đặc biệt, Nghị quyết số 17-NQ/TU (ngày 30/10/2023) về phát triển công nghiệp văn hóa Quảng Ninh đã tạo đà để địa phương biến văn hóa thành lực đẩy kinh tế, đưa công nghiệp sáng tạo vào trung tâm chiến lược du lịch.
Du khách thưởng thức chương trình hòa nhạc trong hang Ngọc Rồng, phường Cẩm Phả.
Bám sát những định hướng của tỉnh và phát huy tối đa tiềm năng lợi thế của kho tàng văn hóa đặc sắc, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiên phong trong thí điểm các sản phẩm công nghiệp văn hóa đại chúng. Sự thành công của 4 concert “Hạ Long concert 2025”, “Quảng Ninh - Đất mỏ anh hùng”, “Quảng Ninh Chào năm mới 2026” và “Tự hào theo Đảng quang vinh - Quảng Ninh vươn mình cất cánh” đã thu hút hàng trăm nghìn khán giả, tạo ra hệ sinh thái du lịch âm nhạc, kéo theo sự bùng nổ dịch vụ logistics, lưu trú, ăn uống, vui chơi giải trí.
Trước thành công của các chương trình concert cùng hiệu ứng truyền thông, tỉnh Quảng Ninh đang định hình mô hình tổ chức sự kiện theo hướng chuyên nghiệp hóa, coi trải nghiệm khán giả là trọng tâm, đồng thời khai thác tối đa các không gian đặc hữu của tỉnh như Vịnh Hạ Long, Yên Tử... nhằm tạo những “sân khấu” không thể sao chép. Có thể thấy, các concert minh chứng cho tư duy đổi mới trong tổ chức sự kiện của tỉnh, là kết quả của quá trình chuyển dịch từ cách làm truyền thống sang mô hình tổ chức mang tính chuyên nghiệp, hiện đại, dựa trên ba yếu tố: Sử dụng không gian mở, ứng dụng công nghệ cao và hợp tác sâu với các nhà sản xuất - đơn vị tổ chức sự kiện hàng đầu.
Đoàn phim Ấn Độ ghi hình tại Vịnh Hạ Long từ 12-14/1.
Công nghiệp văn hóa Quảng Ninh bước đầu hình thành với các sản phẩm sáng tạo gắn với di sản, các sự kiện nghệ thuật, lễ hội quy mô lớn, mang tầm khu vực, quốc gia, quốc tế. Du lịch văn hóa ngày càng phát triển, góp phần khẳng định thương hiệu Quảng Ninh là “Điểm đến di sản, văn minh, thân thiện”. Đặc biệt, các doanh nghiệp cũng đổi mới tư duy, tích cực mang đến những sản phẩm văn hóa sáng tạo.
Một trong những bước chuyển chất lượng của Quảng Ninh là việc thúc đẩy những hình thức sáng tạo hoàn toàn mới, gắn chặt giá trị văn hóa bản địa với trải nghiệm hiện đại. Show thực cảnh “Đi tìm dấu ngọc” tại phường Cẩm Phả là ví dụ tiêu biểu. Không gian biểu diễn trong hang Ngọc Rồng, kết hợp nghệ thuật, ẩm thực và trải nghiệm khám phá cho thấy, Quảng Ninh đang theo đuổi mô hình sản phẩm văn hóa có hàm lượng sáng tạo cao, tương đương các điểm đến nổi tiếng trong khu vực. Sản phẩm này thu hút mạnh dòng khách quốc tế, nhóm khách vốn có nhu cầu cao về chất lượng văn hóa và trải nghiệm.
Cùng với đó, tỉnh cũng nỗ lực thu hút các nhà sản xuất điện ảnh để đưa Quảng Ninh trở thành phim trường sản xuất những tác phẩm nổi tiếng, đồng thời, mời diễn viên tên tuổi trong nước và quốc tế quảng bá về thiên nhiên, văn hóa, con người Quảng Ninh. Đây là định hướng đầy tiềm năng và hứa hẹn mở ra hướng đi riêng cho ngành công nghiệp văn hóa Quảng Ninh. Bởi trước đây, nhiều bộ phim nổi tiếng thế giới đã được lấy bối cảnh tại đây, như: Đông Dương (1992), Top Gear: Vietnam Special (2008), Pan (2015)… Và gần đây nhất, 12-14/1, đoàn làm phim “Silaa” của Ấn Độ đã ghi hình tại Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long và một số điểm tại đảo Tuần Châu. Thông qua bộ phim này sẽ góp phần quảng bá vẻ đẹp, văn hoá, con người vùng đất Quảng Ninh đến với bạn bè quốc tế...
Thực hiện Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam, tỉnh Quảng Ninh là một trong những địa phương sớm xây dựng không gian sáng tạo gắn với quy hoạch đô thị; liên kết doanh nghiệp - nghệ sĩ - công nghệ để tạo chuỗi sản phẩm văn hóa; khuyến khích doanh nghiệp sáng tạo, mở rộng biên độ hoạt động văn hóa, đặt Quảng Ninh vào "dòng chảy" của các sự kiện lớn trong khu vực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa văn hóa trở thành nguồn lực phát triển bền vững, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, từng bước hiện thực hóa mục tiêu đón trên 22 triệu lượt khách năm 2026, trong đó có 5,2 triệu lượt khách quốc tế.