Bên cạnh những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ qua bao thế hệ, Tết cổ truyền của người Việt còn hiện lên trọn vẹn qua văn hóa ẩm thực ngày Tết. Ở Quảng Ninh, mâm cỗ ngày Tết không chỉ là sự chuẩn bị cho bữa ăn sum vầy, mà còn là cách người dân gửi gắm tình cảm với quê hương, với biển núi, đất trời qua những món ăn mang đậm hương vị đặc trưng của từng vùng miền. Vẫn là những món ngon không thể thiếu mỗi độ xuân về, nhưng trong từng món ăn ấy là sự kết tinh của sản vật địa phương, sự khéo léo, tinh tế của người chế biến và nếp sống văn hóa được vun bồi, gìn giữ qua năm tháng.
Nhân viên cơ sở sản xuất chả mực Làng Chài Hạ Long hối hả sản xuất cho vụ Tết.
Những ngày này, tại cơ sở sản xuất chả mực Làng Chài Hạ Long, không khí làm việc trở nên hối hả, tất bật hơn thường lệ. Để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ tăng cao dịp Tết Nguyên đán, đơn vị đã chủ động chuẩn bị nguồn nguyên liệu từ trước 2-3 tháng, đồng thời bố trí nhân lực tăng gấp ba lần với ngày thường để nâng sản lượng từ 7-10 tạ chả mực/ngày. Là món ăn đặc trưng của ẩm thực Quảng Ninh, chả mực Hạ Long không chỉ hiện diện trong mâm cỗ sum vầy ngày Tết của nhiều gia đình, mà còn trở thành món quà biếu Tết sang trọng, ý nghĩa, mang theo hương vị biển cả và nét tinh tế của văn hóa ẩm thực vùng di sản.
Ông Nguyễn Duy Tuấn, Giám đốc Công ty Đầu tư và Phát triển Làng Chài Hạ Long, cho biết: Chúng tôi chuẩn bị nguyên liệu và kế hoạch sản xuất từ sớm để bảo đảm đủ sản lượng phục vụ dịp Tết, đồng thời giữ trọn chất lượng chả mực truyền thống cho thị trường trong và ngoài tỉnh. Dịp này, chả mực được đóng gói đa dạng, từ túi hút chân không đến các hộp quà Tết thiết kế lịch sự, trang nhã đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và biếu tặng trong những ngày Tết.
Sản phẩm chả mực được đóng gói bao bì đẹp mắt phù hợp làm quà tặng, biếu dịp Tết.
Cùng với chả mực thì các loại hải sản như tôm, cua, mực… cũng là một phần không nhỏ tạo nên sự phong phú, hấp dẫn riêng cho bữa cơm ngày Tết ở Quảng Ninh.
Là vùng đất hội tụ nhiều dân tộc cùng chung sống, Quảng Ninh sở hữu nét ẩm thực ngày Tết phong phú, đa dạng bản sắc. Ở các địa phương miền Đông của tỉnh, trong mâm cỗ ngày xuân của bà con đồng bào dân tộc Tày, Dao, Sán Chỉ, Sán Dìu không thể thiếu những món ăn tiêu biểu gắn liền với núi rừng và nếp sinh hoạt truyền thống lâu đời như: Bánh chưng cơm lông, bánh coóc mò, xôi ngũ sắc, khau nhục, thịt gà luộc, bánh tài lồng ệp, bánh bạc đầu…
Năm nào cũng vậy, cứ khoảng ngày 20 tháng Chạp, các thành viên trong gia đình ông Hà Đức Quang (thôn Bản Pạt, xã Lục Hồn) và cả anh em họ hàng lại tụ họp nhộn nhịp bắt đầu chuẩn bị công việc gói bánh chưng, bánh coóc mò để đón không khí Tết sớm. Mỗi người một việc từ trẻ con đến người lớn, người rửa lá, cắt lá dong, lá cơm lông, người vo gạo, đỗ xanh, thái ướp thịt… cũng đủ khiến cho không khí đón Tết về nhộn nhịp, tất bật mà ấm áp sum vầy bên mái nhà gạch đất truyền thống của người Tày.
Bà con dân tộc Tày (xã Lục Hồn) gói bánh chưng đón Tết.
Ông Hà Đức Quang cho biết: Gói bánh chưng là hoạt động truyền thống không thể thiếu của bất cứ gia đình người Tày nào vào dịp Tết. Gia đình tôi hay gói sớm để anh em sum họp cho vui, còn đến 28, 29 Tết lại gói thêm mẻ nữa để ăn Tết, cho con trai mang biếu bố mẹ vợ, biếu anh em, họ hàng, bởi người Tày quan niệm, khi nào hết bánh chưng mới hết Tết. Đặc biệt, theo tập tục truyền thống trước đây, bà con người Tày còn gói một đôi bánh to, nhiều gạo hơn thường được coi là bánh chưng bố mẹ. Trong đó, bánh chưng bố là chiếc bánh dài nhân cá, biểu tượng cho nguồn nước và sự no đủ, thịnh vượng và bánh mẹ là bánh tròn nhân trứng tượng trưng cho sự sinh sôi, nảy nở.
Phong phú, đa dạng song ẩm thực Tết Quảng Ninh cũng mang những nét chung của miền Bắc, không thể thiếu những món ăn quen thuộc đã gắn bó với ký ức của bao thế hệ như: Bánh chưng xanh, dưa hành, thịt đông, thịt gà luộc, chả nem, giò thủ hay bát canh xương măng, canh miến nóng hổi. Mỗi món ăn không chỉ góp phần làm nên hương vị ngày Tết, mà còn là sợi dây gắn kết các thế hệ trong gia đình, để con cháu dù đi đâu, làm gì cũng tìm về bên mâm cơm sum họp, quây quần trong những ngày đầu xuân.
Mâm cơm Tết truyền thống miền Bắc. Ảnh: Internet
Ẩm thực ngày Tết không chỉ tạo nên hương vị riêng của mùa xuân mà còn trở thành nét đẹp văn hóa bền vững trong đời sống mỗi gia đình Việt. Từ những món ăn truyền thống thân quen, niềm vui sum vầy, cảm giác đủ đầy và niềm tin vào một khởi đầu tốt đẹp cho năm mới được lan tỏa.