Mỗi độ Tết đến, Xuân về, khi sắc đào bắt đầu nở rộ, không khí năm mới cùng hơi thở mùa lễ hội, khắp các địa phương Quảng Ninh lại rộn ràng tổ chức các trò chơi, môn thể thao truyền thống dịp Tết.
Ở nhiều địa bàn vùng cao của tỉnh, nhất là khu vực miền Đông, kéo co gần như là trò chơi không thể thiếu mỗi dịp lễ hội xuân. Chỉ với một sợi dây thừng, hai đội chơi đối diện và tiếng hò reo vang dậy, không khí ngày hội đã bừng lên rộn ràng. Sức hấp dẫn của kéo co nằm ở tính tập thể cao, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng và tinh thần đồng lòng. Trong quan niệm dân gian, thắng thua không đặt nặng; điều quan trọng hơn cả là sự gắn kết của cộng đồng, biểu trưng cho sức mạnh chung và khát vọng hòa hợp trong năm mới.
Trò chơi ném còn thường được các xã Bình Liêu, Lục Hồn, Hoành Mô... tổ chức dịp Tết trên các thửa ruộng sau khi thu hoạch lúa.
Cùng với kéo co, đẩy gậy mang đến sắc thái thượng võ rõ nét. Hai vận động viên đứng trong vòng tròn, vừa dùng sức, vừa vận dụng kỹ thuật để đẩy đối phương ra ngoài. Những trận đấu diễn ra nhanh, gọn, quyết liệt nhưng công bằng, thu hút đông đảo người xem. Đẩy gậy không chỉ là thử thách thể lực, mà còn rèn luyện sự dẻo dai, bản lĩnh và tinh thần thi đấu trung thực, những phẩm chất được đồng bào các dân tộc trân trọng và gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Nếu đẩy gậy tạo nên nhịp điệu mạnh mẽ, thì ném còn mang đến gam màu mềm mại, giàu tính biểu tượng cho ngày hội xuân. Quả còn sặc sỡ tung qua vòng tròn trên cây nêu gửi gắm ước vọng sinh sôi, may mắn. Với du khách, đây là trò chơi dễ tiếp cận, giàu trải nghiệm; không gian trò chơi rộn ràng, dễ tham gia, tạo nên nét duyên riêng cho mùa xuân vùng cao Quảng Ninh.
Xuôi về miền biển và hải đảo, đua thuyền chải là môn thể thao truyền thống mang đậm dấu ấn cư dân sông nước. Tại vùng biển đảo Vân Đồn, hay Cô Tô, mỗi mùa lễ hội đầu năm, các đội thuyền lại tranh tài trên dòng nước trong tiếng trống thúc dồn dập. Những mái chèo đồng loạt rẽ nước tạo nên khung cảnh hào hùng, sôi động. Đua thuyền chải không chỉ là cuộc so tài về sức bền và sự phối hợp, mà còn gắn với lịch sử khai phá biển đảo, thể hiện tinh thần vượt sóng, vươn khơi của người dân miền biển Quảng Ninh.
Mang vẻ đẹp mộc mạc, gần gũi là đánh quay (đánh cù). Chỉ với con quay gỗ và sợi dây, người chơi thi nhau quật cho quay lâu, quay khỏe. Trò chơi này thường xuất hiện trong các phiên chợ xuân, ngày hội làng, gợi lại ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ. Không ồn ào, không kịch tính, đánh quay hấp dẫn bởi sự khéo léo và niềm vui giản dị, rất hợp với không khí thong thả, sum vầy của những ngày đầu năm.
Đánh quay là một trong những trò chơi được đồng bào các dân tộc ở Húc Động (xã Bình Liêu) tổ chức dịp đầu năm mới.
Một sắc thái khác của thể thao truyền thống là bắn nỏ, thường thấy trong các ngày hội của đồng bào Dao, Tày, Sán Chỉ ở Quảng Ninh. Môn thi này đòi hỏi sự tập trung, độ chính xác cao, phản ánh kỹ năng săn bắn, lao động truyền thống, đồng thời góp phần truyền dạy văn hóa và ý thức gìn giữ bản sắc cho thế hệ trẻ.
Ngoài những môn tiêu biểu kể trên, bức tranh trò chơi, thể thao dân gian ngày Tết ở Quảng Ninh còn rất phong phú với đấu vật, đi cà kheo, bịt mắt bắt vịt, nhảy bao bố, cờ tướng, đi guốc mộc… Mỗi trò chơi đều mang trong mình câu chuyện riêng, phản ánh điều kiện tự nhiên, lịch sử và đời sống tinh thần của từng vùng miền, từng dân tộc.
Theo TS. Đặng Ngọc Hà (Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội), các trò chơi, môn thể thao truyền thống là di sản văn hóa, góp phần củng cố bản sắc, tăng gắn kết cộng đồng và làm giàu trải nghiệm văn hóa - du lịch khi được tổ chức đúng không gian lễ hội. Giữa nhịp sống hiện đại, việc duy trì các trò chơi, môn thể thao truyền thống trong dịp Tết không chỉ làm phong phú không khí lễ hội, mà còn góp phần bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa đặc sắc của Quảng Ninh, gắn kết cộng đồng trong mùa xuân mới.