Giữa nhịp sống hiện đại nhiều đổi thay, việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống luôn được tỉnh Quảng Ninh xác định là nhiệm vụ trọng tâm và lâu dài. Thông qua các lễ hội, các hoạt động vui xuân đầu năm, những giá trị văn hóa tốt đẹp của quê hương Quảng Ninh tiếp tục được bảo tồn, lan tỏa, trở thành sợi dây gắn kết cộng động và hun đúc niềm tự hào về mảnh đất giàu truyền thống.
Lễ hội Tiên Công (phường Phong Cốc) thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương.
Trong các lễ hội xuân tiêu biểu diễn ra tại Quảng Ninh không thể không kể đến Lễ hội Tiên Công. Đây là lễ hội lớn, được công nhận là lễ hội văn hóa cấp quốc gia, diễn ra từ mùng 7 tháng Giêng tại miếu Tiên Công, phường Phong Cốc. Lễ hội mang đậm không khí linh thiêng, thành kính, là nét đẹp văn hóa truyền thống tiêu biểu của cư dân vùng đảo Hà Nam mỗi độ xuân về. Lễ hội Tiên Công gắn với lịch sử hình thành vùng đất Hà Nam từ năm 1434, khi các bậc tiền nhân vượt sóng ra bãi bồi ven sông Bạch Đằng, quai đê, lấn biển, khai phá đất đai. Để tưởng nhớ công lao ấy, người dân lập miếu Tiên Công và tổ chức lễ hội đầu xuân hằng năm như một cách tri ân nguồn cội.
Nét độc đáo của lễ hội là nghi lễ rước các cụ thượng thọ - những người tròn 80, 90 và 100 tuổi, được con cháu trang trọng rước lên miếu lễ Tổ, cầu phúc cho gia đình và cộng đồng. Năm nay, có 239 cụ thượng tham gia các đoàn rước, tạo nên hình ảnh đẹp, giàu giá trị nhân văn. Cụ Vũ Văn Oanh, phường Phong Cốc, cho biết: "Năm nay tôi 80 tuổi, được các con, cháu tổ chức rước lên miếu Tiên Công làm lễ Tổ. Tôi cảm thấy vô cùng hạnh phúc, phấn khởi và đây cũng là động lực để bản thân tôi tiếp tục sống vui, sống khỏe, làm gương cho thế hệ sau".
Song hành với phần lễ là phần hội sôi nổi, với nhiều trò chơi dân gian và hoạt động văn hóa truyền thống, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương. Ông Ngô Đình Dũng, Phó Chủ tịch UBND phường Phong Cốc, Trưởng BTC Lễ hội Tiên Công 2026, cho biết: "Chúng tôi định hướng, quản lý và tổ chức lễ hội để vừa giữ gìn được bản sắc văn hóa, vừa trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc của không chỉ vùng đảo Hà Nam mà của tỉnh Quảng Ninh".
Nghi lễ rước các cụ thượng thọ diễn ra trong Lễ hội Tiên Công năm 2026.
Quảng Ninh hiện có hơn 100 lễ hội, phần lớn diễn ra trong 3 tháng xuân. Các lễ hội không đơn thuần là dịp để người dân vui chơi đầu năm, mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, với mong muốn cầu cho một năm mùa màng tươi tốt, cộng đồng đoàn kết, phát triển, cuộc sống thịnh vượng, an khang. Mỗi lễ hội đầu xuân là một câu chuyện về lịch sử, tâm linh và nghệ thuật, phản án chiều sâu văn hóa của dân tộc Việt Nam, là cầu nối quan trọng giữa quá khứ và hiện tại, giúp thế hệ trẻ hiểu và tự hào hơn về bản sắc dân tộc.
Đền Cặp Tiên là công trình văn hóa tín ngưỡng đậm nét phong tục thờ cúng tổ tiên, ghi nhớ công ơn của các bậc tiền nhân, các vị thần linh theo tín ngưỡng dân gian. Lễ khai hội đền Cặp Tiên năm nay diễn ra vào mùng 6 tháng Giêng tại đền Cặp Tiên, thuộc đặc khu Vân Đồn. Lễ hội nhằm tưởng nhớ công đức các vị Tiên nương theo truyền thuyết dân gian, đồng thời cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, gia đình hạnh phúc. Đây là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu của vùng biển đảo Đông Bắc, mang đậm bản sắc văn hóa tâm linh của cư dân địa phương.
Khai hội Đền Cặp Tiên năm 2026.
Phần lễ diễn ra trang trọng với nghi thức truyền thống dâng hương trình xin khai hội, cầu mong một năm mới bình an, phát triển. Phần hội diễn ra sôi nổi với các hoạt động văn hóa, văn nghệ đặc sắc tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong những ngày đầu xuân. Ông Phạm Đình Biển, phường Cửa Ông, cho biết: "Chúng tôi về dự lễ hội đền Cặp Tiên không chỉ gửi gắm ước nguyện bình an, hạnh phúc cho bản thân và gia đình, mà còn hướng lòng mình, trách nhiệm của mình đối với quê hương, đất nước...".
Khi hương vị Tết vẫn còn nồng đượm, trên địa bàn tỉnh có nhiều lễ hội được khai mở như: Hội xuân Yên Tử, Lễ hội đền Cửa Ông, Lễ hội Thái miếu nhà Trần, Lễ hội Bạch Đằng, Lễ hội đình Lục Nà... Thông qua các lễ hội và các hoạt động vui xuân, nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đang từng bước khẳng định quyết tâm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa.