Ngày 7/1/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Trên nền tảng nhất quán của Đảng về vai trò của văn hóa, Nghị quyết 80 đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy và hành động, xác lập mục tiêu đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới.
Kế thừa và phát triển
Ngay từ Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943, Đảng ta đã xác định văn hóa là một trong 3 mặt trận quan trọng cùng với chính trị và kinh tế. Văn hóa không chỉ là lĩnh vực tinh thần mà còn là vũ khí phục vụ sự nghiệp cách mạng, góp phần củng cố nền tảng tư tưởng và bản lĩnh dân tộc. Các nguyên tắc “dân tộc hóa”, “khoa học hóa”, xây dựng nền văn hóa đại chúng, lấy nhân dân làm chủ thể sáng tạo và thụ hưởng đã đặt nền móng cho đường lối phát triển lâu dài của đất nước ngay từ những ngày đầu.
Qua các thời kỳ, tư duy về văn hóa của Đảng không ngừng được bổ sung, hoàn thiện. Cụ thể, Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (1998) khẳng định xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nhấn mạnh văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển. Hội nghị lần thứ 10 Ban Chấp hành Trung ương Ðảng khóa IX (2004) tiếp tục mở rộng nhận thức khi thừa nhận yếu tố thị trường trong hoạt động văn hóa, đến Nghị quyết 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước chính thức đề cập khái niệm “công nghiệp văn hóa”, mở ra hướng tiếp cận văn hóa như một nguồn lực kinh tế.
Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị. Ảnh: chinhphu.vn
Kế thừa tinh thần đổi mới, Nghị quyết 80 tiếp tục khẳng định văn hóa phải được đặt trong mối quan hệ hài hòa, ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội và thấm sâu vào mọi quyết sách phát triển. Điểm nổi bật của Nghị quyết là mức độ cụ thể hóa cao với hệ thống mục tiêu được lượng hóa rõ ràng. Nghị quyết đặt mục tiêu tỷ trọng đóng góp của công nghiệp văn hóa vào GDP đến năm 2030 là 7% và tăng lên 9% vào năm 2045; năm 2026 hoàn thành số hóa 100% di sản văn hóa đã xếp hạng cấp quốc gia và quốc gia đặc biệt; tầm nhìn đến năm 2045, phấn đấu nằm trong Top 3 khu vực ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm của quốc gia và giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hoá. Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu xây dựng “thế trận an ninh văn hóa”, bảo vệ “chủ quyền văn hóa số” trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng.
Đáng chú ý, Nghị quyết chủ trương bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa, thể hiện cam kết mạnh mẽ về nguồn lực; đồng thời yêu cầu chuyển từ tư duy “quản lý” sang “quản trị văn hóa” hiện đại, kiến tạo, mở rộng hợp tác công - tư và định giá giá trị kinh tế của di sản, gắn bảo tồn với phát triển.
Đưa nghị quyết vào cuộc sống
Cụ thể hóa Nghị quyết 80, ngày 24/2/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 30/NQ-CP về chương trình hành động với giải pháp và lộ trình rõ ràng. Trọng tâm là hoàn thiện thể chế, xây dựng mới các luật như Luật Công nghiệp văn hóa, Luật về hoạt động nghệ thuật, bản quyền tác giả; đồng thời sửa đổi, bổ sung các luật liên quan đến di sản văn hóa, điện ảnh, du lịch, xuất bản. Cơ chế thí điểm hợp tác công - tư trong đầu tư và vận hành thiết chế văn hóa được đề xuất nhằm huy động hiệu quả nguồn lực xã hội.
Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long là nguồn lực quan trọng để Quảng Ninh phát triển kinh tế di sản gắn với công nghiệp văn hóa.
Song song với đó là các công cụ tài chính và quản trị cụ thể nhằm bảo đảm tỷ lệ ngân sách tối thiểu 2%; xây dựng quỹ văn hóa, nghệ thuật theo mô hình công - tư; ưu tiên nguồn lực cho đào tạo nhân tài, chuyển đổi số và đặt hàng các tác phẩm văn học nghệ thuật đỉnh cao. Việc quy định Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 là ngày nghỉ hưởng nguyên lương, hoàn thành số hóa di sản cấp quốc gia trong năm 2026 và thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam cho thấy quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị nhằm đưa nghị quyết vào cuộc sống.
Trong định hướng của Trung ương, Quảng Ninh được xác định là một trong những địa bàn trọng điểm xây dựng đô thị di sản, phát triển kinh tế di sản và triển khai mô hình “Di sản dẫn dắt phát triển kinh tế”. “Lợi thế sở hữu đồng thời di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long với giá trị nổi bật toàn cầu về cảnh quan và địa chất địa mạo và di sản văn hóa thế giới Yên Tử sẽ là cơ hội lớn để Quảng Ninh kết nối di sản, nâng cao sức hấp dẫn điểm đến không chỉ ở quy mô quốc gia mà ở tầm quốc tế” - ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, đánh giá.
Quảng Ninh được định vị trở thành đô thị di sản theo Nghị quyết 30/NQ-CP của Chính phủ. Ảnh: Đỗ Phương
Đồng quan điểm với ông Baker, PGS.TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, khẳng định: Trong các ngành công nghiệp văn hóa mà tỉnh Quảng Ninh ưu tiên phát triển, du lịch văn hóa, du lịch di sản sẽ giữ vai trò tiên phong thúc đẩy kinh tế của Quảng Ninh phát triển mạnh mẽ.
Định hướng phát triển nhiệm kỳ 2025-2030, Quảng Ninh xác định công nghiệp văn hóa là trụ cột tăng trưởng mới, một trong 3 khâu đột phá. Tỉnh đặt mục tiêu phát triển Vịnh Hạ Long theo hướng “Vịnh Sáng tạo”; xây dựng Yên Tử trở thành khu du lịch quốc gia mang tầm quốc tế; đồng thời khai thác hiệu quả Bái Tử Long, Trà Cổ và phát triển Vân Đồn - Cô Tô thành trung tâm du lịch, dịch vụ, giải trí chất lượng cao.
Yên Tử hấp dẫn đông đảo Phật tử, nhân dân và du khách tới tham quan, chiêm bái, lễ Phật vào dịp lễ hội xuân. Ảnh: Dương Hà
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết số 79 và Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị ngày 25/2, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu mỗi cấp ủy, tổ chức Đảng cần tập trung khâu tổ chức thực hiện. Ngay sau hội nghị, các cấp ủy, tổ chức đảng, các bộ, ngành, địa phương cần khẩn trương xây dựng chương trình hành động, kế hoạch triển khai cụ thể, phân công rõ trách nhiệm cá nhân, nhất là trách nhiệm người đứng đầu; kiên quyết chấn chỉnh tình trạng né tránh, đùn đẩy, làm hình thức; mỗi cán bộ, đảng viên cần tập trung nghiên cứu kỹ lưỡng các nội dung nghị quyết. Trong tháng 3/2026, tất cả các cấp ủy Đảng, cơ quan, đơn vị, địa phương trong toàn quốc phải hoàn thành công tác quán triệt và triển khai nghị quyết, sớm đưa nghị quyết đi vào cuộc sống và thực sự trở thành động lực cho phát triển.