Trong tiến trình phát triển của đất nước, văn hóa ngày càng được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời là nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững. Tinh thần này được thể hiện rõ trong Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong giai đoạn mới. Tại Quảng Ninh, việc hiện thực hóa Nghị quyết không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn trở thành định hướng xuyên suốt trong chiến lược phát triển bền vững.
Nghi lễ rước thần từ miếu sang đình Ngọc Vừng (đặc khu Vân Đồn) - một nét đẹp truyền thống của ngư dân miền biển tổ chức vào mùng 3 Tết hằng năm.
Cội nguồn sức mạnh của Vùng mỏ
Nhắc đến Quảng Ninh là nhắc đến vùng đất của tinh thần kiên cường, sáng tạo được kết tinh từ truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” của những người thợ mỏ, đời sống văn hóa phong phú của cộng đồng các dân tộc và văn hóa biển đặc sắc. Những giá trị này đã góp phần hình thành nên bản sắc con người Quảng Ninh: Năng động, cởi mở, nghĩa tình và luôn biết kết hợp giữa truyền thống với đổi mới. Đây chính là nguồn lực tinh thần quý giá để tỉnh phát triển nhanh nhưng vẫn bền vững.
Nhận thức sâu sắc vai trò của văn hóa, Quảng Ninh đã triển khai nhiều giải pháp nhằm đưa tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW vào thực tiễn. Quảng Ninh chú trọng xây dựng con người Quảng Ninh thời kỳ mới với các giá trị cốt lõi như: Kỷ cương, sáng tạo, nhân ái và trách nhiệm cộng đồng. Đặc biệt, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30/10/2023 về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững.
Việc phát triển con người gắn với xây dựng nền văn hóa giàu bản sắc và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng. Qua đó góp phần xây dựng Quảng Ninh thiên nhiên tươi đẹp, văn hóa đặc sắc, xã hội văn minh, kinh tế phát triển và nhân dân hạnh phúc, tạo động lực cho sự phát triển bền vững. Những giá trị này được lan tỏa thông qua các phong trào văn hóa, các chương trình giáo dục truyền thống, cũng như thông qua môi trường văn hóa trong cơ quan, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư.
Nghệ nhân Nhân dân Đặng Thị Tự (xã Đầm Hà) truyền dạy hát nhà tơ cho các cháu học sinh.
Cùng với đó, tỉnh đặc biệt quan tâm bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa. Nhiều di tích lịch sử, danh thắng được trùng tu, tôn tạo và khai thác hiệu quả gắn với phát triển du lịch. Hệ thống bảo tàng, thư viện, trung tâm văn hóa, các nhà văn hóa được đầu tư hiện đại, góp phần đưa văn hóa đến gần hơn với đời sống nhân dân.
Một trong những điểm nhấn của Quảng Ninh là gắn phát triển văn hóa với phát triển kinh tế, đặc biệt là du lịch. Tỉnh đã khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa - lịch sử - tâm linh để hình thành các sản phẩm du lịch đặc trưng không chỉ tạo nguồn thu cho địa phương mà còn góp phần gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa truyền thống.
Trong quá trình hiện thực hóa Nghị quyết 80, Quảng Ninh đặc biệt chú trọng xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong cộng đồng. Các phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở được triển khai sâu rộng, gắn với xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh. Nhiều địa phương trong tỉnh đã xây dựng các mô hình “Khu dân cư văn hóa”, “Gia đình văn hóa”, “Cơ quan, doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa”. Đặc biệt, văn hóa doanh nghiệp cũng được quan tâm xây dựng, nhất là trong các doanh nghiệp ngành than và du lịch.
Nền tảng cho phát triển bền vững
Những năm gần đây, Quảng Ninh được đánh giá là một trong những địa phương có tốc độ phát triển kinh tế nhanh của cả nước. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là sự phát triển này không tách rời yếu tố văn hóa. Tỉnh xác định rõ phát triển kinh tế phải song hành với bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.
Lễ tế Tiên Công tại miếu Tiên Công (phường Phong Cốc) – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Chính vì vậy, nhiều chính sách phát triển của Quảng Ninh đều đặt yếu tố văn hóa ở vị trí trung tâm. Chẳng hạn, trong quy hoạch phát triển du lịch, tỉnh luôn chú trọng bảo tồn cảnh quan thiên nhiên và giá trị di sản. Trong phát triển đô thị, yếu tố văn hóa và bản sắc địa phương được lồng ghép vào kiến trúc, không gian công cộng và các hoạt động cộng đồng. Nhờ đó, Quảng Ninh không chỉ trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách mà còn là nơi đáng sống đối với người dân. Văn hóa không chỉ là “hồn cốt” của vùng đất mà còn là nguồn lực mềm góp phần nâng cao sức cạnh tranh và hình ảnh của tỉnh trong quá trình hội nhập.
Việc hiện thực hóa Nghị quyết 80-NQ/TW tại Quảng Ninh cho thấy một cách tiếp cận phát triển toàn diện, trong đó văn hóa được xem là nền tảng, là động lực và là mục tiêu của sự phát triển. Trong thời gian tới, Quảng Ninh tiếp tục đẩy mạnh đầu tư cho lĩnh vực văn hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa, phát triển công nghiệp văn hóa và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong xã hội. Đồng thời, tỉnh sẽ tiếp tục khai thác hiệu quả các giá trị di sản, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
Phục dựng nghi lễ Then của người Tày tại thôn Ngàn Vàng Dưới (xã Lục Hồn).
Với nền tảng văn hóa phong phú, con người năng động và khát vọng vươn lên mạnh mẽ, Quảng Ninh đang từng bước khẳng định vị thế của mình - một trung tâm phát triển năng động của vùng Đông Bắc. Quan trọng hơn, đó là một địa phương biết lấy văn hóa làm gốc, lấy con người làm trung tâm để kiến tạo tương lai bền vững.
Có thể khẳng định rằng, khi văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển, Quảng Ninh không chỉ phát triển nhanh về kinh tế mà còn phát triển hài hòa, bền vững đúng với tinh thần mà Nghị quyết 80-NQ/TW đã đặt ra. Đây cũng chính là con đường để Vùng mỏ tiếp tục tỏa sáng, đóng góp ngày càng lớn cho sự phát triển chung của đất nước.