Với sự đa dạng về điều kiện tự nhiên và văn hóa, Quảng Ninh hiện còn lưu giữ kho tàng di sản văn hóa vô cùng đặc sắc, phong phú. Đây là nguồn lực quý giá cần được bảo tồn và phát huy trong phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Lễ cấp sắc của người Dao Thanh Phán (xã Quảng La).
Theo thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đến thời điểm hiện tại, toàn tỉnh Quảng Ninh có 13 hiện vật được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia; 609 di tích, trong đó 8 di tích được xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt, 57 di tích cấp quốc gia, 103 di tích cấp tỉnh và 441 di tích được kiểm kê phân loại.
Là địa phương hiện có hai di sản được UNESCO công nhận, tỉnh Quảng Ninh đã và đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm khai thác hiệu quả các giá trị di sản, vừa tạo ra giá trị kinh tế, vừa bảo đảm gìn giữ, bảo tồn bền vững. Song song với đó, tỉnh đã dành nguồn lực để bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá bản địa, xây dựng các thiết chế văn hoá và quảng bá giá trị văn hoá truyền thống ra bên ngoài, biến văn hoá truyền thống thành nguồn lực phục vụ trở lại sự phát triển.
Tại vùng đồng bào DTTS, các đơn vị, địa phương cũng tích cực thực hiện khảo cứu, sưu tầm, bảo tồn, phát huy giá trị và phục dựng văn hóa bản địa. Nhiều lễ hội văn hóa, lịch sử truyền thống được tổ chức bảo tồn hiệu quả nhờ huy động đa dạng các nguồn lực. Việc phục dựng các lễ hội truyền thống của đồng bào các dân tộc, các trò chơi dân gian, các hoạt động văn hóa văn nghệ được quan tâm tổ chức. Các lễ hội văn hoá, lịch sử truyền thống được các địa phương huy động các nguồn lực tổ chức hiệu quả; nhiều lễ hội được phục dựng thành công, bài bản, đúng bản sắc truyền thống của dân tộc (Lễ hội văn hóa thể thao dân tộc Dao, Tày, Sán Chỉ, Sán Dìu...). Đến nay, Quảng Ninh hiện có 132 lễ hội; trong đó có 76 lễ hội đã được kiểm kê đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể.
Điển hình tại Quảng Đức - nơi không chỉ là vùng đất phên giậu của Tổ quốc, mà còn là cột mốc văn hóa thiêng liêng, lễ hội Sóng Mun đang dần trở thành một điểm nhấn đặc sắc, mang đậm bản sắc dân tộc. Với chuỗi hoạt động phong phú, đặc sắc, như tái hiện các nghi thức truyền thống cầu bình an, cầu may mắn cho bản làng, mùa màng thuận lợi, cuộc sống ấm no, hạnh phúc; thi vấn tóc phụ nữ Dao Thanh Y, trình diễn trang phục truyền thống, thi ẩm thực dân tộc... Điểm nhấn của lễ hội là Lễ cấp sắc - một nghi lễ quan trọng trong đời sống tâm linh của người Dao Thanh Y. Sóng Mun không chỉ “giữ hồn” di sản mà còn mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh Quảng Đức đến với du khách gần xa.
Thi vấn tóc tại Lễ hội Sóng Mun năm 2026 (xã Quảng Đức).
Cùng với đó, tỉnh đẩy mạnh phát triển các loại hình văn hóa nghệ thuật dân tộc, gắn kết chặt chẽ với phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí; thúc đẩy các phong trào, hoạt động văn hóa cơ sở, lấy người dân làm trung tâm. Trong quý I/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành Kế hoạch lập hồ sơ di sản văn hóa giai đoạn 2026-2030; xác định khu vực khoanh vùng bảo vệ di tích; lập quy hoạch di tích Cửa Ông; thẩm định hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng 2 di tích cấp quốc gia (Di tích khảo cổ khu vực Thiên Long Uyển; Khu di tích lịch sử Vũng Đục) và 1 hồ sơ xếp hạng di tích cấp tỉnh (đình, miếu Cộng Hòa, xã Hải Hòa); cấp phép khai quật mộ cổ ở Trạp Khê; phối hợp với các sở, ngành, địa phương xây dựng Đề án “Phát triển kinh tế di sản, kinh tế ban đêm của tỉnh Quảng Ninh”; đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá giá trị nổi bật toàn cầu của Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc...
Hiện tỉnh đang tích cực triển khai Chương trình hành động số 12-CTr/TU, ngày 13/2/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam gắn với triển khai hiệu quả Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30/10/2023 của Tỉnh ủy; triển khai đồng bộ hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam; xây dựng văn hóa giàu bản sắc Quảng Ninh gắn với thu hẹp nhanh khoảng cách giàu nghèo và chênh lệch vùng miền trong tỉnh.