Trong tiến trình phát triển nhanh, bền vững, việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn tỉnh không chỉ là nhiệm vụ quan trọng mà còn là yêu cầu xuyên suốt. Nhiệm vụ này được Đảng bộ tỉnh xác định rõ trong các nghị quyết, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025-2030.
Người dân xã Lục Hồn tham gia Lễ hội đình Lục Nà. Ảnh: Tạ Quân
Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025-2030 đặt trọng tâm xây dựng nền văn hóa giàu bản sắc, phát triển con người toàn diện, với chủ trương cốt lõi là gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường; coi văn hóa là nền tảng, sức mạnh nội sinh và là mục tiêu của phát triển bền vững. Đây là định hướng xuyên suốt, tiếp nối tinh thần của Nghị quyết số 17-NQ/TU về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, con người Quảng Ninh, tạo cơ sở để triển khai đồng bộ các giải pháp bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn.
Trên địa bàn tỉnh sở hữu kho tàng di sản văn hóa phong phú, đặc biệt là các giá trị văn hóa phi vật thể của đồng bào dân tộc thiểu số, như: Dao, Tày, Sán Dìu, Sán Chỉ… Những nghi lễ, phong tục truyền thống, nghề thủ công… trong cộng đồng các dân tộc không chỉ phản ánh đời sống tinh thần phong phú mà còn là nguồn lực văn hóa quý giá. Nhận thức rõ điều đó, tỉnh đã chú trọng rà soát, lập hồ sơ di sản; phục dựng, duy trì nhiều lễ hội truyền thống; đồng thời quan tâm bảo tồn không gian văn hóa gắn với cộng đồng như làng bản, nhà ở, trang phục, ẩm thực.
Cùng với bảo tồn, công tác phát huy giá trị văn hóa được triển khai theo hướng gắn với đời sống, phù hợp với yêu cầu phát triển. Các địa phương trong tỉnh đã đẩy mạnh tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng; mở lớp truyền dạy dân ca, dân vũ, nghề truyền thống; hỗ trợ, tôn vinh các nghệ nhân dân gian - những “báu vật sống” trong cộng đồng. Hiện nay, nhiều lễ hội truyền thống đặc sắc được duy trì và phát huy hiệu quả, như: Hội Soóng cọ của người Sán Dìu ở các xã Tiên Yên, Bình Liêu; lễ hội đình Lục Nà gắn với đời sống văn hóa của đồng bào Tày tại xã Lục Hồn; lễ cấp sắc của người Dao tại xã Ba Chẽ, Quảng La; hay các lễ hội mùa vàng, hội kiêng gió của đồng bào vùng cao xã Bình Liêu… Không chỉ được phục dựng, bảo tồn, các lễ hội còn từng bước được nâng tầm về quy mô, gắn với hoạt động văn hóa – du lịch, thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia, qua đó tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần làm sống động các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại.
Một điểm nhấn quan trọng là việc gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch bền vững, đúng theo định hướng của Nghị quyết Đại hội XVI về phát triển văn hóa trở thành sức mạnh mềm, từng bước hình thành ngành công nghiệp văn hóa. Nhiều địa phương đã khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa dân tộc để xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng, như: Du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm, lễ hội mùa, chợ phiên vùng cao... Những hoạt động này không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh Quảng Ninh mà còn tạo sinh kế, nâng cao đời sống cho người dân, qua đó thúc đẩy chính cộng đồng tham gia bảo tồn văn hóa một cách bền vững.
Song song với đó, tỉnh quan tâm đầu tư hệ thống thiết chế văn hóa từ tỉnh đến cơ sở, ưu tiên các dự án bảo tồn, tôn tạo di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu, từng bước hoàn thiện hạ tầng văn hóa đồng bộ. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao mức hưởng thụ văn hóa của nhân dân, đồng thời tạo không gian lưu giữ, lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống. Đặc biệt, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI nhấn mạnh nhiệm vụ nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo - nơi tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số. Thông qua các chương trình mục tiêu, dự án hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo tồn văn hóa, khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền từng bước được thu hẹp, tạo điều kiện để mọi người dân đều được tiếp cận, tham gia và thụ hưởng các giá trị văn hóa.