Quảng Ninh sở hữu hệ thống di sản kiến trúc phong phú, phân bố tại nhiều địa phương, gắn với các không gian đô thị, khu du lịch và vùng văn hóa đặc trưng. Trong quá trình phát triển nhanh về kinh tế - xã hội, tỉnh luôn xác định bảo tồn và phát huy giá trị kiến trúc là nhiệm vụ quan trọng nhằm gìn giữ bản sắc địa phương, đồng thời tạo nguồn lực cho phát triển du lịch và xây dựng hình ảnh đô thị hiện đại, văn minh.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 28 công trình kiến trúc có giá trị đã được UBND tỉnh ban hành quyết định công nhận. Việc nhận diện và công nhận các công trình không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn di sản kiến trúc mà còn tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác quản lý, theo dõi, giám sát, bảo vệ và phát huy giá trị công trình trong đời sống đương đại. Đây cũng là nguồn tài nguyên đặc sắc để phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa, góp phần nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến Quảng Ninh.
Trong số các công trình được công nhận có nhiều công trình tiêu biểu, như: Trụ sở Liên đoàn Lao động tỉnh, Nhà thờ Hồng Gai, Bảo tàng - Thư viện tỉnh, Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm tỉnh, Cột đồng hồ Hạ Long, cầu Bãi Cháy, cầu Tình Yêu, cầu Bình Minh, trụ sở HĐND và UBND TX Quảng Yên (cũ), Nhà máy Kẽm Quảng Yên, cổng tỉnh, cầu Ka Long... Mỗi công trình đều mang những giá trị riêng về kiến trúc, lịch sử, văn hóa và cảnh quan, góp phần tạo nên diện mạo đặc trưng của vùng đất mỏ.
Mặc dù là địa phương có tốc độ đô thị hóa cao, Quảng Ninh vẫn kiên trì định hướng phát triển đô thị gắn với bảo vệ cảnh quan và gìn giữ các giá trị kiến trúc. Nhiều khu vực đã được lập quy hoạch phân khu, thiết kế đô thị đồng bộ; các quy chế quản lý kiến trúc được xây dựng trên cơ sở bám sát các đồ án quy hoạch được phê duyệt. Đây là nền tảng quan trọng để các công trình kiến trúc tiếp tục phát huy giá trị trong không gian phát triển mới, đồng thời bảo đảm sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
Trụ sở Liên đoàn Lao động tỉnh được người Pháp xây dựng từ năm 1896.
Trong 28 công trình kiến trúc có giá trị hiện nay, nhiều công trình đã trở thành những "chứng nhân" lịch sử của địa phương qua hàng trăm năm tồn tại. Tiêu biểu như Trụ sở Liên đoàn Lao động tỉnh được người Pháp xây dựng từ năm 1896. Công trình mang phong cách kiến trúc giao thoa Đông - Tây đặc sắc và đến nay vẫn giữ gần như nguyên vẹn các yếu tố kiến trúc gốc. Hay trụ sở HĐND và UBND TX Quảng Yên (cũ), tiền thân là Nhà Công sứ Quảng Yên được xây dựng từ cuối thế kỷ XIX, mang đậm dấu ấn kiến trúc Pháp nhưng vẫn hài hòa với yếu tố văn hóa và phong thủy phương Đông. Qua nhiều lần tu bổ, tôn tạo, công trình vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn, trở thành dấu ấn kiến trúc tiêu biểu của vùng đất Quảng Yên.
Tại buổi làm việc giữa Đoàn công tác của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội với UBND tỉnh về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc diễn ra đầu tháng 6 vừa qua, ông Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đánh giá Quảng Ninh là địa phương triển khai công tác quản lý kiến trúc bài bản, thể hiện qua việc phủ kín quy chế quản lý kiến trúc cho các đô thị, nhận diện và bảo vệ 28 công trình kiến trúc có giá trị, đồng thời quản lý hiệu quả cảnh quan tại các khu vực di sản và du lịch ven biển.
Trong bối cảnh Quảng Ninh đang trên hành trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, yêu cầu xây dựng không gian kiến trúc hiện đại nhưng vẫn giữ gìn bản sắc văn hóa càng trở nên cấp thiết. Ngày 23/6, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1123/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2075. Theo đó, Quảng Ninh được định hướng phát triển trở thành đô thị biển hiện đại, xanh, thông minh và bền vững; là cực tăng trưởng quốc gia, trung tâm kinh tế biển, công nghiệp, dịch vụ, du lịch quốc tế và cửa ngõ kết nối quan trọng của vùng Đồng bằng Sông Hồng với khu vực và thế giới; trung tâm kinh tế biển mạnh của cả nước và Đông Nam Á, hình mẫu về quản trị đô thị hiện đại, có bản sắc và khả năng thích ứng cao với biến đổi khí hậu. Quy hoạch xác định mô hình phát triển Quảng Ninh theo cấu trúc đa cực, đa trung tâm, tích hợp biển - đảo - biên giới - di sản - đô thị thành một hệ sinh thái phát triển thống nhất.
Trong định hướng đó, việc bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa – xã hội, bảo vệ môi trường, bảo vệ di sản văn hóa, di tích, di sản thế giới, tiếp tục được xác định là một trong những yếu tố quan trọng bảo đảm phát triển bền vững. Khi các giá trị kiến trúc được nhận diện, bảo tồn và phát huy đúng hướng, đó sẽ là nguồn lực mềm quan trọng, góp phần nâng cao bản sắc, sức cạnh tranh và chất lượng phát triển của đô thị Quảng Ninh trong chặng đường mới.