Khi công nghệ số đã thành nhịp cầu nối liền quá khứ với tương lai, số hóa di sản hát nhà tơ, hát - múa cửa đình sẽ góp phần làm cho các làn điệu cổ không chỉ nằm lại trong ký ức mà sẽ đồng hành với sự phát triển của quê hương.
Không gian hình ảnh và tư liệu số hóa về di sản hát nhà tơ, hát - múa cửa đình.
Hát nhà tơ, hát - múa cửa đình là diễn xướng dân gian độc đáo gắn liền với tín ngưỡng, đời sống văn hóa vùng duyên hải Quảng Ninh, được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2015. Di sản này được trao truyền bằng hình thức truyền khẩu và thực hành trong không gian đình làng. Tuy nhiên, di sản đang đứng trước nhiều thách thức khi đội ngũ nghệ nhân đã cao tuổi, người trẻ kế cận còn ít. Nhiều lời ca, động tác múa truyền thống chưa được ghi chép, hệ thống hóa đầy đủ, dẫn đến nguy cơ mai một. Trước thực tế cấp bách đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin trở thành giải pháp căn cơ nhằm chuyển dịch cách thức bảo tồn từ truyền khẩu, lưu giữ rời rạc sang hệ thống hóa, lưu trữ trên không gian mạng.
Xã Đầm Hà là địa phương đi đầu trong bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản. UBND xã đã triển khai Kế hoạch số 250/KH-UBND ngày 20/03/2026 về việc số hóa di sản. Đây không phải là hoạt động mang tính phong trào mà là hành động được hoạch định đồng bộ dựa trên hệ thống các văn bản pháp lý và định hướng dài hạn. Kế hoạch được xây dựng nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Chương trình hành động số 12-CTr/TU của BTV Tỉnh ủy. Đồng thời, công tác này còn được trợ lực bởi Nghị quyết số 57/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh về chính sách thu hút, hỗ trợ nhân lực trong lĩnh vực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo đòn bẩy vững chắc cho địa phương thực hiện thu âm, ghi hình bài bản một cách chính xác, khách quan.
Thêm nữa, ngày 25/6 vừa qua, Sở VH,TT&DL đã xây dựng Kế hoạch kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh năm 2026. Một trong những nội dung cụ thể trong Kế hoạch này là tiến hành khảo sát điền dã, phỏng vấn, ghi chép, ghi âm, chụp ảnh, quay phim, đo, vẽ, sử dụng công nghệ để thu thập thông tin và tư liệu hóa kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể.
Kết quả của công tác kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có hát nhà tơ, hát - múa cửa đình, sẽ làm cơ sở cho công tác lập và phê duyệt Danh mục kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh, là căn cứ pháp lý và cơ sở để thực hiện công tác bảo vệ, phát huy giá trị di sản theo quy định của Luật Di sản văn hóa. Đồng thời, đây cũng là tiền đề cơ sở để xây dựng các giải pháp, cơ chế chính sách; có thể tính tới việc trình Bộ VH,TT&DL xem xét trình Thủ tướng cho phép lập hồ sơ đề nghị ghi danh vào danh sách của UNESCO. Qua đó góp phần gìn giữ, bảo tồn và khai thác, phát huy hiệu quả giá trị di sản trong hoạt động quảng bá, phát triển văn hoá du lịch của các địa phương ven biển Quảng Ninh.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, lộ trình số hóa trong năm 2026 được phân chia thành các giai đoạn rõ rệt với những chỉ tiêu cụ thể. Trong đó, tập trung rà soát, kiểm kê các làn điệu, bài bản, nghi lễ hiện còn lưu giữ để phân loại mức độ ưu tiên; ghi âm, ghi hình và số hóa các làn điệu cơ bản và nghi thức tiêu biểu, bảo đảm lưu giữ đầy đủ, nguyên gốc từ lời ca, trang phục cho đến không gian diễn xướng. Đồng thời, xã Đầm Hà biên soạn 1 bộ tài liệu truyền dạy cơ bản dạng điện tử và sản xuất video clip giới thiệu để đăng tải trên các nền tảng truyền thông, tích hợp mã QR, sưu tầm trên 200 bức ảnh, 20 video, trên 10 giờ ghi âm gốc. Đi kèm với đó là một ngân hàng dữ liệu số trực quan, 1 phim quảng bá.
Một trang trong sách điện tử chứa các bài hát nhà tơ, hát - múa cửa đình.
Điểm độc đáo là sự kết hợp chặt chẽ giữa lưu trữ số với thực hành đời sống, đặc biệt là thông qua mô hình giáo dục học đường, ứng dụng tư liệu số vào sản phẩm du lịch văn hóa riêng có của địa phương. Bằng cách quét mã QR, du khách khi đến tham quan có thể dễ dàng tiếp cận trọn vẹn lịch sử, chiều sâu văn hóa của vùng đất ven biển Đông Bắc. Sự gắn kết này không chỉ nâng cao vị thế văn hóa của địa phương mà còn tạo ra giá trị gia tăng lớn, giúp phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững.
Để bảo đảm toàn bộ guồng máy vận hành trơn tru, Phòng Văn hóa - Xã hội của xã đóng vai trò cơ quan chủ trì tham mưu, điều phối chuyên môn. Đoàn Thanh niên xã giữ vai trò xung kích, chủ động đề xuất và thực hiện mô hình “Thanh niên với chuyển đổi số trong bảo tồn văn hóa truyền thống”, phối hợp với các bên liên quan và Hội Văn nghệ Dân gian tỉnh hỗ trợ tư liệu số hóa.
Ông Vũ Kim Tuyến, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian tỉnh, đánh giá: "Chúng tôi hoan nghênh xã Đầm Hà đã tiên phong trong công tác bảo tồn số di sản hát nhà tơ, hát - múa cửa đình. Mong muốn trong thời gian tới, xã Đầm Hà sẽ phối hợp với ngành văn hóa, Hội Văn nghệ Dân gian tỉnh cũng như các địa phương liên quan có sở hữu di sản để quản lý, khai thác và sử dụng sản phẩm bảo tồn một cách đúng mục đích, đảm bảo tính nguyên gốc của di sản. Đồng thời, tiếp tục phối hợp trong công tác tuyên truyền, phổ biến, quảng bá di sản văn hóa".