Lên vùng biên giới Hải Sơn những ngày này không chỉ gặp sắc tím bạt ngàn của hoa sim, mà sẽ ngỡ ngàng trước những đổi thay rất thực: Đường lớn thênh thang, nhà cửa khang trang, bản làng trù phú và những người nông dân năng động trong phát triển kinh tế, giao thương. Trong nhịp sống sôi động ấy, xã Hải Sơn đang chứng minh một thực tế sinh động: Nhiệm vụ giữ vững từng tấc đất biên cương luôn đi đôi với mục tiêu làm giàu, nâng cao đời sống và đem lại sự ấm no, hạnh phúc cho nhân dân.
Sắc tím hoa sim biên giới Hải Sơn.
Từng là “vùng trắng”...
Cuộc chào hỏi giữa 2 ông già Trần Sủi và Đặng Quang Chiến ở đầu xóm họ Đặng (xã Hải Sơn) khá đặc biệt. Mỗi tiếng gọi, câu chào, lời trêu đùa, ánh mắt, nụ cười, cái bắt tay, vỗ vai đều tưởng như họ là anh em, chí cốt. Hơn 20 năm có lẻ kể từ lần đầu gặp, họ vẫn chào hỏi nhau như vậy, chưa một lần đổi khác, đơn giản vì họ, một người là dân kinh tế mới, tha hương về Hải Sơn, một người là dân bản địa, đã cùng gặp nhau ở thời điểm Hải Sơn hoang vu nhất và lại cùng nhau quyết chí bám trụ Hải Sơn để dựng xây vùng đất biên giới này.
Một góc xóm họ Đặng tươi đẹp của xã Hải Sơn.
Nói về mối duyên của 2 người, ông Trần Sủi cho biết: Tôi lên Hải Sơn năm 2002 trong đợt di cư đông nhất. Khi đó người Kinh vào ngay trung tâm xã bây giờ để sống, tôi là người Sán Chỉ, chọn lên Pò Hèn, còn ông Chiến là người Dao đã sống ở xóm họ Đặng này từ trước rồi. Những hộ dân bản địa ở Hải Sơn như ông Chiến hiếm lắm, chúng tôi khi đó lạ nước lạ cái, tìm đến ông Chiến là để làm quen, để học cách sinh tồn, để có thêm một người bạn, một người thân... trên vùng quê mới.
Tiếp câu chuyện của người bạn già, ông Đặng Quang Chiến bảo: Chả biết ông bà, bố mẹ ở Hải Sơn từ khi nào, chỉ biết từ lúc bé tí tôi đã ở Hải Sơn. Xóm chúng tôi có vài nóc nhà, cùng là anh em trong họ sống với nhau. Khó khăn, thiếu, đói đủ thứ, nói chung là mình dân gốc ở Hải Sơn mà thời điểm đó còn thấy ở đây quá vất vả... Khi có những người dân như ông Sủi di cư đến đây, thôn bản mới có thêm người, tôi cũng mới có thêm bạn...
Hai người bạn già Trần Sủi và Đặng Quang Chiến thường xuyên gặp gỡ, thăm hỏi nhau.
Vậy mà thấm thoát đã gần 25 năm, ông Trần Sủi giờ đã 58 tuổi, còn ông Đặng Quang Chiến cũng vào tuổi 60. Đời sống vật chất, tinh thần của gia đình 2 ông đều ổn định, khấm khá hơn xưa rất nhiều, những thôn, xóm Pò Hèn, họ Đặng nơi 2 ông sinh sống đều đã đổi khác, đông đúc, mạnh giàu hơn, giàu lợi thế phát triển hơn. Dấu vết về một “vùng trắng” Hải Sơn giờ có lẽ chỉ nằm trong ký ức của thế hệ những người đến khai hoang phục hoá vài chục năm trước đây.
... đến đổi thay toàn diện
Trên tuyến đường trục xã từ Hải Sơn ra QL18 - trục đường huyết mạch nối Hải Sơn với cửa khẩu Móng Cái, trọng điểm giao thương của tỉnh là những chuyến xe sớm chiều đón dân cư Hải Sơn đi làm ăn, buôn bán và những chuyến xe đưa du khách đến các điểm du lịch của địa phương.
Một góc hình về mảnh đất, con người Hải Sơn tươi đẹp.
Định hướng phát triển du lịch gắn kết với cảnh quan và nét văn hoá bản địa mà xã Hải Sơn triển khai từ khá sớm, đến nay đã bước đầu định hình và cho thấy hiệu quả. Pò Hèn - nơi lưu dấu tích cuộc chiến đấu anh hùng năm 1979 của các chiến sĩ biên phòng và quân, dân địa phương để bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia, giờ là Khu di tích lịch sử quốc gia, đón cả vạn người đến tri ân mỗi năm. Dải đồi thấp rộng hàng trăm ha Mã Thầu Sơn vào mùa ngập tràn hoa sim, luôn có du khách ghé thăm để hoà nhập vào không gian thiên nhiên, để check-in với hoa sim, thưởng thức những trái sim chín mọng, uống chén rượu sim thơm nồng.
Cưỡi ngựa trên đồi sim - Một dịch vụ du lịch ở Hải Sơn.
Xóm họ Đặng, nơi nhiều thế hệ gia đình ông Đặng Quang Chiến sinh sống giờ nổi tiếng là “làng bích hoạ”, ngày ngày cũng rộn ràng đón du khách. Bản 26 hộ cũng đang “rục rịch” làm du lịch vì nơi này theo nhận định của chính quyền xã Hải Sơn là bản đẹp, người dân có tiềm lực về kinh tế, đoàn kết, giữ được nét văn hoá truyền thống của người Sán Chỉ, gần đây còn rất sáng tạo, nhanh nhạy tiếp cận công nghệ số để tự tin hội nhập.
Cái tên Bản 26 hộ được đặt năm 2003, khi có 26 hộ dân người Sán Chỉ di cư đến đây sinh sống. "Thực chất là 24 hộ. Nay đã thành 34 hộ rồi" - Trưởng Ban Công tác mặt trận thôn Thán Phún Xã Nịnh Lùi tiết lộ. Hiện Bản 26 hộ thuộc thôn Thán Phún Xã. Toàn bản không có hộ nghèo. Từ đầu bản đến cuối bản, hộ nào cũng xây nhà tầng, sân vườn rất rộng, có xe ô tô để đi làm, đi chơi. Kinh tế vườn rừng, chăn nuôi gia cầm, nuôi ong lấy mật, lấy lá thuốc nam bán… đã giúp cho thu nhập của mỗi hộ dân Bản 26 hộ đạt hàng trăm triệu đồng/năm.
YouTuber Nịnh Văn Dìn, Bản 26 hộ livestream bán mật ong rừng.
Bản có nhiều hạt nhân để phát triển du lịch cộng đồng, ví như chị Trần Thị Dẩu, là “chân” săn ong rừng lão luyện, chị Trần Chắn, chuyên may đo trang phục dân tộc Sán Chỉ rất đẹp, hay anh Nịnh Văn Dìn là một YouTuber khá nổi tiếng trên cộng đồng mạng. Những phiên livestream của anh Dìn về bán mật ong rừng, hay giới thiệu cảnh đẹp núi rừng Hải Sơn được yêu thích bởi sự chân thành, mộc mạc, đậm chất bản địa. Hiện các hộ dân Bản 26 hộ đang sẵn sàng phối hợp với chính quyền xã để nâng cấp trục đường xuyên bản và hệ thống nước sạch, cũng như sẵn sàng đầu tư homestay và hàng quán phục vụ du khách.
Chị Trần Chắn, Bản 26 hộ là người may đo trang phục dân tộc Sán Chỉ rất đẹp.
Hướng tới xã biên giới kiểu mẫu
Nhịp sống, sức lao động và dư địa phát triển ở Bản 26 hộ là không khí phát triển nói chung của toàn xã Hải Sơn hôm nay. Kể từ năm 2019, Hải Sơn đã đạt tiêu chí xã nông thôn mới. Từ năm 2024, xã Hải Sơn chỉ còn hộ trung bình, khá và giàu, thu nhập bình quân của người dân đạt 86 triệu đồng/người/năm.
Bước vào vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp kể từ ngày 1/7/2025, xã Hải Sơn trên cơ sở mở rộng toàn bộ diện tích và dân số của xã Bắc Sơn trước đây, đã trở thành địa phương có đường biên giới đất liền dài với nước bạn Trung Quốc, nối với cửa khẩu quốc tế Móng Cái và toàn bộ hạ tầng biên mậu vùng biên. Ông Lê Văn Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Hải Sơn khẳng định: Từ kết quả phát triển kinh tế xã Hải Sơn đã đạt được trong giai đoạn vừa qua, cùng sự hiện diện và phát huy vai trò của lực lượng vũ trang trên địa bàn, cũng như những chiến lược phát triển mà địa phương đang đặt ra chính là lợi thế, động lực, nền tảng để Hải Sơn đặt mục tiêu phấn đấu trở thànhh xã biên giới kiểu mẫu.
Du khách thích thú với trang phục truyền thống của đồng bào Sán Chỉ và hoà mình trong không gian thiên nhiên ở Hải Sơn.
Có thể thấy hiện nay Hải Sơn đang tập trung thực hiện hiệu quả các nghị quyết lớn của quốc gia như Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Cùng với đó Hải Sơn đặt trọng điểm hiện thực hoá 2 nghị quyết chuyên đề mà xã đã đặt ra từ đầu nhiệm kỳ, đó là Nghị quyết số 14-NQ/ĐU về phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn và Nghị quyết số 15-NQ/ĐU về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của các dân tộc, gắn với phát triển du lịch trải nghiệm, cộng đồng, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2035, trong đó, xã Hải Sơn xác định đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Hiện nhiều hộ dân ở Hải Sơn đã tham gia phát triển các dịch vụ phục vụ lưu trú, ăn uống cho du khách.
Bí thư Đảng ủy xã Hải Sơn Đỗ Viết Mạnh khẳng định, các nghị quyết chuyên đề đang được triển khai đã định hình một chiến lược phát triển bài bản, bền vững và lớn mạnh của Hải Sơn, trong đó phát huy được những lợi thế mà xã đang có, cũng như những dư địa phát triển mà từ nhiều yếu tố cả khách quan và chủ quan đã, đang và sẽ mang lại cho địa phương.
Ngay ở vùng biên, một xã Hải Sơn năng động, giàu mạnh về kinh tế, vững mạnh về quốc phòng - an ninh đang hiện diện. Hải Sơn hôm nay cho thấy là nơi chính quyền địa phương thể hiện rõ sự sáng tạo, quyết liệt trong chỉ đạo điều hành phát triển kinh tế - xã hội, với khát vọng đổi mới mạnh mẽ, là nơi tình quân dân gắn kết máu thịt, nơi mỗi người dân đều đã sẵn sàng hội nhập, nắm bắt thời cơ để phát triển.